Ñeå bao vaây Trung quoác vaø laøm suy yeáu theá löïc cuûa Hoa kyø taïi AÙ chaâu, thaùng 6.1969 Leonid Brezhnev ñeà nghò vôùi caùc quoác gia , töø Trung Ñoâng ñeán Nhöït boån , hình thaønh moät toå chöùc an ninh chung baûo veä hoøa bình vaø an laïc trong khu vöïc . Rieâng ôû Ñoâng döông, chuû ñích cuûa Nga laø haát aûnh huôûng Myõ vaø Taøu ra khoûi baùn ñaûo, kieåm soaùt vònh Cam Ranh vaø caùc haûi caûng chieán löôïc, hoå trôï caùc ñaûng vaø theå cheá maïc xít , ñoàng thôûi ñaët caùc nöôùc Ñoâng döông trong voøng leä thuoäc Ñieän Caãm Linh baèng caùch vieän trôï quaân söï vaø kinh teá. Keá hoaïch naøy thaønh coâng .Vieät Nam laø tröôøng hôïp ñieån hình . Leâ Duaãn ñaõ trôû neân con gaø noøi cuûa Maïc Tö Khoa . Sau ngaøy " giaûi phoùng Saøigoøn " , Lieân Soâ taêng soá coá vaán taïi Laøo töø 100 leân 500 , giuùp 500 trieäu myõ kim cho ngaân saùch VN taøi khoùa 1976 vaø 3 tyû ñoâ la cho keá hoaïch nguõ nieân 1976- 1980 cuûa Haønoäi . Baéc Kinh , trong luùc ñoù, chæ vieän trôï töôïng tröng 200 trieäu , baùo tin khoâng caáp ngaân khoaûng môùi cho 1977 vaø ngaøy 27. 9 .1976 , taïi dieån ñaøn Lieân Hieäp quoác, Ngoaïi tröôûng Kieàu Quaùn Hoa moät maët toá Nga traùm khoaûng troáng ôû AÙ chaâu vaø maët khaùc , caûnh caùo cacOÂ thaønh vieân Ñoâng AÙ ñöøng bao giôø "ñoùn coïp vaøo ngaõ sau trong khi ñuoåi choù soùi ra cöûa tröôùc " Vôùi öôùc mong ñöôïc thu nhaäp vaøo COMECON, Hoäi ñoàng Taøi trôï Kinh teá Hoå töông CS, Haønoäi theo saùt con ñöôøng Soâ vieát choáng Taøu . Khi Ñaûng Lao ñoäng VN nhoùm Ñaïi hoäi laàn thöùOÂ 4 taïi Haønoäi , cuoái 1976 , ñöôùi söï giaùm saùt cuûa lyù thuyeát gia Mikhail AÏ Suslov , tröôûng phaùi ñoaøn Soâ vieát, thì ña soá uûy vieân trong Chính trò boä ñaõ noái ñuoâi Leâ Duaãn thaàn phuïc Maïc Tö Khoa : Voõ Nguyeân Giaùp, Traàn Quoác Hoan, Vaên Tieán Duõng, Nguyeãn Vaên Linh, Toá Höõu , Ñoå Möôøiaø. Nhöõng phaàn töû nhö Leâ Ñöùc Thoï , Nguyeãn Duy Trinh, tröôùc kia ñöùng giöõa, neáu khoâng noùi laø thieân Baéc kinh, ñeàu chuyeån höôùng . Hoaøng Vaên Hoan bò khai tröø , troán sang Taøu vaø laûnh aùn töõ hình khieám dieän . Moät soá khoâng ít nhö Phaïm Vaên Ñoàng, Phaïm Huøng, Leâ Thanh Nghò, Voõ Chí Coâng vaø Chu Huy Maãn phaõi ñoåi phía ñeå soáng coøn . Ngay caû Tröôøng Chinh cuûng toû ra oân hoøa hôn .

Cuoái 1977, sau khi tham khaûo yù kieán Trung quoác , Cam boát ñoaïn giao vôùi VN . Ñaàu naêm 1979, soá coá vaán vaø chuyeân vieân soâ vieát taïi VN taêng töø 5000 leân 8000. Nhieàu dieån bieán doàn daäp xaõy ra , khieán cho Baéc kinh vaø Haønoäi khoâng traùnh ñöôïc ñuïng ñoä tröïc tieáp yø :

1 - Lieân soâ xöû duïng Vònh Cam Ranh vaø kyù Hieäp öôùc thaân höõu vôùi VN . Thaùng 6.1978, khoâng khí caêng thaúng khi Phoù Thuû töôùng Ñaëng Tieåu Bình baùo tin huûy boû vieän trôï cho VN, phaûn ñoái vieäc truïc xuaát 110.000 ngöôøi Vieät goác Hoa vaø coâng boá Trung quoác ñaõ giuùp cho CSVN hôn 20 tyû myõ kim töø 1950 ñeán 1978. Haønoäi lieàn toá ngöôïc caùc laûnh tuï Taøu laø phaûn ñoäng. Hai quoác gia CS Albania vaø Laøo cuûng huøa theo chæ trích Baéc Kinh . Ñoàng thôøi, Phaïm Vaên Ñoàng leân tieáng xin bình thöôøng hoùa bang giao vôùi Hoa kyø. Möôøi hoâm sau, giôùi truyeàn thoâng raàm roä tung tin Lieân soâ ñöôïc pheùp laäp caên cöù quaân söï taïi Cam Ranh vaø Ñaø naúng . Phaàn thöôûng cuûa söï nhaân nhöôïng naøy laø Maïc Tö Khoa böïc ñeøn xanh cho Haønoäi xuùc tieán thöïc hieän vaø ñieàu khieån " Lieân bang Ñoâng Döông .

Ngaøy 3.11,1978, Nga vaø Vieät kyù Hieäp öôùc Thaân höõu vaø Hôïp taùc , trong ñoù ñieàu 6 ñaëc bieät ghi raèng ñoâi beân seõ aùp duïng "caùc bieän phaùp thich nghi vaø höõu hieäu ñeå baûo veä hoøa bình vaø an ninh " neáu moät trong hai nöôùc bò ñe doïa hay taán coâng . Trong dòp vieáng Thaùi Lan, Ñaëng Tieåu Bình sæ vaû VN laø " Cuba cuûa phöông Ñoâng ", baét tay vôùi ñeá quoác ñeå xaây moäng baù chuû vaø ñe doïa Thaùi Bình Döông vaø Theá giôùi.

2 - VN chieám ñoùng Cam boát .Taïi Hoäi nghò Geneøve 1954, Chu Aaïn Lai thuyeát phuïc Phaïm Vaên Ñoàng cho ruùt quaân khoûi Cam boát vaø coâng boá toân troïng chuû quyeàn nöôùc naøy. Naêm 1958, Baéc kinh vaø Nam Vang trao ñoåi söù thaàn vaø kyù Hieäp öôùc höõu nghò vaø baát xaâm phaïm .Thaùng 11. 1963, sau vuï ñaûo chính TT Ngoâ Ñình Dieäm, Sihanouk yeâu caàu caùc cô quan Myõ rôøi xöùOÂ Chuøa Thaùp vaø Trung quoác caûnh caøo Hoa kyø khoâng ñöôïc xaâm nhaäp ñoàng minh nhöôïc tieåu naøy. Thaùng 3.1970, töôùng Lon Nol laät ñoå Sihanouk . Moät thaùng sau, caùc daân toäc Ñoâng döông nhoùm thöôïng ñænh taïi Guangzhou goàm coù Baéc Vieät , Pathet Laøo vaø Khôø me Ñoû ( luùc ñoù coøn lieân keát vôùi Sihanouk ) . Khôø Me Ñoû nhaän vieän trôï cuûa Baéc kinh vaø tuy khoâng tin Haønoäi , vaãn lieân tuïc caáp nôi aàn naáp cho caùc löïc löôïng vieät coäng moåi khi chuùng bò Quaân ñoäi VNCH ñaåy lui . Vì lyù do lòch söû, ñòa dö vaø chieán thuaät, Cam boát ñaõ töøng laø chö haàu cuûa VN. Mieân luoân luoân lo sôï bò nuoát tröûng ngay trong nhöõng naêm coïng taùc thaân thieän vôùi Haønoäi (1970 - 1975 ) . Sau thaùng 4. 1975, Khôø Me Ñoû hoaøn toaøn troâng caäy vaøo söï che chôû cuûa Trung quoác . Thaùng 9.1975, Chu Aaïn Lai saép xeáp cho Sihanouk trôû veà Nam Vang " ñeå ñuoåi Baéc Vieät ra khoûi xöù " nhöng eâ kíp Pol Pot, Ieng Sary vaø Khieu Samphan nhaát quyeát ñoát giai ñoaïn bieán Cam boát ñaàu hoâm sôùm mai thaønh moät " nöôùc xaõ hoäi chuû nghóa veïn toaøn ", baát chaáp lôøi khuyeân cuûa Chu . Nhöõng bieän phaùp quaù khích ñöôïc ñem ra thi haønh gaép laøm cho xöù hoån loaïn. Thaùng chaïp 1976 , khi phaùi ñoaøn chuyeân vieân Taøu cuûa Fang Yi sang giuùp Mieân thì ñaõ quaù chaäm : quaàn chuùng kieät söùc , thôï thuyeàn, coâng chöùc vaø trí thöùc bò tieâu dieät, quaân ñoäi tan raõ, gaàn 4000 lính Mieân (do Vieät coäng huaán luyeän naêm 1976 ) bò taåy tröø. Töø 1975 cho ñeán 1978, Chính phuû Khôø Me Ñoû ñoøi boä ñoäi Vieät rôøi xöù nhöng caùc ñôn vò naøy chæ di taûn veà bieân giôùi vaø taïi ñaây, hai beân nhieàu laàn ñuïng ñoä ñaåm maùu.

Theo söï tieát loä cuûa Hoaøng Tuøng, toång bieân taäp baùo Nhaân Daân vaø uûy vieân Chính trò boä, Baéc boä phuû ñaõ coù yù ñoà chieám Cam boát töø 1970 - 1972. Cuoái 1976, Ñaïi hoäi 4 Ñaûng Lao Ñoäng nhoùm ñeå ñoåi teân thaønh Ñaûng CS Vieät Nam vaø chaáp thuaän ñeà aùn cuûa Leâ Duaãn xuùc tieán vieäc thieát laäp Lieân bang Ñoâng Döông baèng caùch thuyeát phuïc vaø neáu caàn, aùp löïc quaân söï Mieân vaø Laøo gia nhaäp . Thaùng 2.1978, UÛy ban Trung öông quyeát nghò xoùa cheá ñoä Pol Pot qua 4

giai ñoaïn : toá caùo ñöôøng loái khaùt maùu cuûa Khôø Me Ñoû, taán coâng Baéc kinh vieän trôï Nam Vang, xuùi daân Mieân noåi loaïn vaø taän duïng laù baøi soâ vieát . Ngaøy 7.1.1979 , vôùi söï ñoàng yù vaø hoå trôï vuû khí cuûa Maïc Tö Khoa , 100.000 quaân Vieät traøn ngaäp Cao mieân vaø toaøn thaéng sau 2 tuaàn leã . Trung quoác khoâng can thieäp , ñeå traùnh luùn vaøo vuõng laày chieán tranh nhö Hoa kyø. Tuy nhieân, Ñaëng Tieåu Bình caûnh caùo raèng trong töông lai , Baéc kinh seõ " laáy nhöõng quyeát ñònh ngoaøi yù muoán vì hoøa bình " . Theo taïp chí Taøu coäng Geng Biao, 1.500 Hoa kieàu bò keït laïi ôû Cam boát vaø phaàn ñoâng ñaõ gia nhaäp haøng nguû Khôø Me Ñoû ñeå choáng VN. Ngaøy 8.1. 79, Hoäi ñoàng Nhaân Daân Caùch Maïng , do buø nhìn Heng Samrin caàm ñaàu, ñöôïc Haønoäi coâng nhaän . Chính quyeàn Thaùi thaän troïng ñöùng ngoaøi . Lôøi keâu cöùu cuûa Sihanouk vôùi Lieân Hieäp Quoác rôi vaøo sa maïc. Pol Pot ruùt vaøo röøng ñeå khaùng chieán. Ngaøy 18.2.1979, Mieân vaø Vieät kyù Hieäp öôùc Thaân höõu vaø Hôïp taùc coù giaù trò 25 naêm , coâng khai hoùa vieäc quaân ñoäi Vieät chieám ñoùng Coäng hoøa Nhaân Daân Cam boát vaø ñaët chính thöùc xöù naøy döôùi chieác duø quaân söï cuûa Haønoäi. Tröôùc ñoù hai naêm, ngaøy 18.7.1977, Laøo vaø VN ñaõ kyù moät Hieäp öôùc höõu nghò töông tôï. Lieân bang Ñoâng Döông thöïc hieän xong. Baèng voû löïc .

3 - Tranh chaáp Vieät - Hoa veà laûnh thoå . Töø laâu , ba khu vöïc laø ñeà taøi caûi vaû giöõa VN vaø Trung quoác : a )- Moät bieân giôùi chung daøi treân 797 caây soá , ñöôïc thöïc daân Phaùp vaø Trung Hoa aán ñònh naêm 1887 trong moät Thoûa öôùc vaø boå tuùc naêm 1895 . Cuoái thaäp nieân 70, caû Hoa vaø Vieät khieáu naïi laån nhau veà vò trí cuûa 300 coät truï phaân ranh b ) - Vònh Baéc Vieät , coøn goïi laø Beibu Gulf / Baéc Boä Gulf hay Gulf of Tonkin . Hai Thoûa öôùc vöøa keå khoâng noùi roû laèn ranh thuoäc phaàn kieåm soaùt cuûa moåi nöôùc . Thaùng 10.1977, cuoäc hoäi nghò taïi Baéc kinh khoâng giaûi quyeát ñöôïc döùt khoaùt vaán ñeà. C ) - Gaây caán nhaát laø chuyeän daønh hai nhoùm quaàn ñaûo Hoaøng Sa ( hay Paracels / Xisha ) vaø Tröôøng Sa ( hay Spratlies/ Ninsha ). Khu vöïc naøy heä troïng cho caû Trung quoác vaø VN veà chieán thuaät vaø daàu khí . Hoaøng Sa, Tröôøng Sa, cuøng vôùi moät soá ñaûo laân caän khaùc nhö Pratas Reef vaø Macclesfield laø nhöõng traïm thoâng thöông giöõa Thaùi Bình Döông vaø Aaõn Ñoä Döông . Bôûi theá Phi Luaät Taân, Ñaøi Loan, Nam Döông, Nhöït , Brunei aøv..v..cuûng ñoøi chia phaàn. Myõ vaø Nga theo saùt vaán ñeà. Nga naém theá thöôïng phong vì kieåm soaùt ñöôïc Vladivostok, Cam Ranh vaø Ñaønaúng . Ngaøy 4.9.1958 , Baéc Kinh coâng boá chuû quyeàn treân Tröôøng Sa vaø Hoaøng Sa . Möôøi hoâm sau, Thuû töôùng Phaïm Vaên Ñoàng gôûi coâng vaên cho Chu Aaïn Lai xaùc nhaän Chính phuû VN ñoàng yù . Naêm 1977, Ñoàng noùi trôù laïi raèng coâng vaên naøy voâ hieäu vì kyù trong thôøi chieán ! Quaân ñoäi VN ñaõ taùi chieám ñöôïc 6 ñaûo nhoû. Töø 1974 cho ñeán 16.2.1979, theo Renmin Ribao, soá ra ngaøy 14.5.1979 vaø baûn ghi cheùp "SRV Memorandum " ñeà ngaøy 16.3.1979, coù taát caû 3535 vuï xoâ xaùt Vieät -Hoa taïi bieân giôùi (trong soå saùch Trung coäng ) vaø 4333 vuï ( chieáu taøi lieäu Vieät coäng ).

4 - Haønoäi truïc xuaát Hoa kieàu laøm cho tình hình caêng thaúng toät ñoä. Ña soá Hoa kieàu taïi VN di cö töø hai tænh Quaûng Ñoâng va Phöôùc kieán, sau Traän giaëc Nha phieán (1840- 1842). Hoï caàn cuø laøm aên., soáng ñoaøn keát vaø khoâng tham gia chính trò. Taïi Nam Vieät , tröôùc 1975, hôn phaân nöûa toång soá 1.300.000 ngöôøi Hoa uûng hoä Chính phuû quoác gia. Sau Teát Maäu thaân 1968, töø 75 ñeán 80% khoâng coù thieän caûm vôùi CS . Chæ moät soá ít hoaït ñoäng cho Haønoäi . Tröôùc 1975, naêm ngöôøi Vieät goác Hoa ñöôïc baàu vaøo Haï Vieän . Taïi Chôïlôùn , ngöôøi Hoa toå chöùc thaønh 5 bang : Quaûng Ñoâng. Phöôùc kieán, Trieàu chaâu, Heï vaø Hakka, moåi bang ñöôïc ñaïi dieän bôûi moät bang tröôûng choïn theo loái ñaàu phieáu. Hoï coù moät Phoøng Thöông maûi, moät beânh vieän ñaët teân Chung Cheng, moät soá tröôøng hoïc vaø baùo chí . Thaùng 8.1956, TT Ngoâ Ñình Dieäm ban haønh saéc leänh buoäc Hoa kieàu boû quoác tòch Taøu vaø nhaäp tòch VN neáu muoán tieáp tuïc haønh ngheà. Thaùng 4.1957, theû lyù lòch ngoaïi quoác bò coi nhö voâ giaù trò. Sau 30.4.1975, Haønoäi aùp duïng moät loaït caûi caùch kinh teá vaø xaõ hoäi ñeå baàn cuøng hoùa daân Nam . Hoa kieàu bò thieät haïi naëng nhaát vì coù cuûa . Chieán dòch ñaùnh giôùi trung löu maùi chính compradores (1975 ), caùc quyeát ñònh lieân tieáp quoác höõu hoùa coâng kyû ngheä vaø thöông maûi , nhieàu laàn ñoåi tieàn baát chôït (1975 vaø 1978 ), vieäc ñöa daân Baéc aøo aït ñònh cö trong Nam..v..v..laøm cho thieåu soá naøy nhanh choùng kieät queä. Ñaàu 1977 , Vieät - Hoa caêng thaúng. Chính quyeàn Haønoäi ñuoåi ngöôøi Taøu soáng taïi caùc tænh bieân giôùi veà Trung quoác . Thaùng 5. 1978, trong voøng 13 hoâm, con soá naøy vöôït leân ñeán 57.000, khoâng keå 320.000 ngöôøi bò ñaåy ñi vuøng kinh teá môùi vaø 50.000 bò tòch thu taøi saûn . Nhaø Nöôùc CHXHCN coøn coâng boá cho pheùp ra ñi vænh vieån nhöõng ai mang chieáu khaùn Hoàng koâng, Ñaøi Loan hay Phaùp. Ngaøy 29 thaùng 6, VN chính thuùc gia nhaäp COMECON, Baéc kinh lieàn cuùp vieän trôï hoaøn toaøn, hoài höông 880 chuyeân vieân vaø ñoùng cöõa Söù quaùn . Haønoäi ra leänh cho Toøa Toång laûnh söï Taøu ngöng hoaït ñoäng taïi thaønh phoá Hoà Chí Minh. Ba laûnh söï quaùn Vieät ôû Nam Ninh, Coân Minh vaø Quaûng Ñoâng cuûng phaõi ruùt lui . Töø thaùng 9. 1978, trong Taïp chí CS va tôø Quaân Ñoäi Nhaân Daân, nhaø caâm quyeàn Vieät Nam baét ñaàu keâu goïi daân chuùng saún saøng choáng laïi " chuû nghóa baønh tröôùng cuûa nöôùc lôn vaø yù ñoà baù quyeàn cuûa boïn Haùn phong kieán " . Lieân heä Vieät - Hoa " moâi hôû raêng laïnh " tan thaønh maây khoùi. Caâu noùi cuûa Hoà " Vieät vaø Hoa vöøa laø baïn, vöøa laø anh em " chua cay hôn luùc naøo heát .

Chu Aaïn Lai qua ñôøi ñaàu naêm 1976 vaø Mao Traïch Ñoâng, chín thaùng sau. Noäi tình Trung quoác xaùo troän vì ba söï kieän heä troïng : 1 - chieán dòch soâi noåi choáng nhoùm Töù Quaùi cuûa Jiang Qing, vôï Mao , ñaàu naõo xaùch ñoäng Caùch Maïng Vaên Hoùa . 2 - vieäc thi haønh chaäm treå keá hoaïch Boán Hieän Ñaïi Hoùa do Chu ñeà xöôùng ñeå canh taân kyû ngheä, canh noâng, quoác phoøng vaø khoa hoïc . 3 - söï tranh quyeàn raùo rieát giöõa Ñaëng Tieåu Bình vaø Toång bí thô Hoa Quoác Phong, laûnh tuï cuûa " Phe Baát Cöù Gì " ( = baát cöù gì chuû tòch Mao noùi vaø laøm ñeàu ñuùng caø ! ). Cuoái 1978, sau hai laàn bò khai tröø, Ñaëng phuïc hoài quyeàn löïc, naém ña soá trong Chính trò boä vaø UÛy ban trung öông Ñaûng CS , giöõ chöùc Toång tö leänh quaân ñoäi , thi haønh chính saùch cuûa Chu vaø xeùt laïi ñöôøng loái Mao ít . Ñaëng baét tay nghieân cöùu caùch giaûi quyeát khuûng hoaûng vôùi laùng gieàng VN . Trung quoác caûm thaáy bò ñe doïa trong quyeàn lôïi vaø thaùch ñoá bôûi moät nöôùc ñaøn em hung haêng , phaûn boäi vaø töï haøo laø nöôùc maïnh quaân söï thöù ba treân ñòa caàu .

Theo Gs Irving Janis vaø Leon Mann , Ñaëng Tieåu Bình haønh ñoäng thöïc teá vaø thaän troïng qua 3 giai ñoaïn. Tröôùc heát, thu thaâp ñaày ñuû döû kieän beân ngoaøi (chieán löôïc toaøn caàu cuûa nöôùc Taøu, chieán löôïc Ñoâng döông cuûa VN, söï nhuùng tay cuûa Lieân soâ, vaán ñeà Cam boát , tranh chaáp bieân giôùi, Hoa kieàu taïi VN, yeáu toá Hoa kyø, dö luaän theá giôùiaø ) vaø döõ kieän beân trong nhö : lôïi ích vaø caùc giaù trò cuûa Trung quoác, phaûn öùng taâm lyù quaàn chuùng trong nöôùc, khaû naêng cuûa quaân ñoäi Taøu, aûnh höôûng chieán tranh ñoái vôùi möùc phaùt trieån kinh teá quoác gia..v..v.. Thöù nöõa, tham khaûo yù kieán vaø ñaït ñöôïc söï ñoàng thuaän cuûa caùc cô caáu trong ñaûng CS : Chính trò boä, UÛy ban Trung öông vaø Quaân uûy Hoäi. Sau heát , haønh ñoäng ñeå giöõ vöõng quyeát ñònh ñeán cuøng.

Naêm 1938, Mao giaûi thích nhö sau quan ñieåm cuûa Leâ nin veà chieán tranh : " Khi chính trò môû roäng ñeán möùc khoâng coøn tieán tôùi ñöôïc baèng ñöôøng loái thoâng thöôøng thì chieán tranh buøng noå ñeå san baèng caùc trôû ngaïi gaëp phaõi " .Leâ nin töøng vieát :" Chieán tranh chæ laø chính trò noái tieáp baèng nhöõng phöông tieän khaùc " . Caâu naøy döïa vaøo yù kieán cuûa Karl Von Clausewitz :" Chieán tranh khoâng phaõi laø haønh vi ñôn giaûn cuûa chính saùch maø laø moät lôïi khí chính trò ñích thöïc , moät söï tieáp tuïc cuûa hoaït ñoäng chính trò vôùi phöông thöùc khaùc " . Cuoäc chieán ñeå saùt phaït VN, duø nuùp döôùi danh xöng phaûn coâng töï veä, ñöôïc khôûi xöôùng ñuùng theo chuû tröông treân ñaây . Caùc laûnh tuï Trung quoác ñaõ caân nhaéc quyeát ñònh cuûa hoï hai naêm ( 1977- 1979 ) , vôùi hy voïng bình thöôøng hoùa baèng voû löïc moái bang giao Hoa - Vieät . Muoán thaønh ñaït, chieán tranh nhaân daân caàn hoäi moät soá ñieàu kieän : ñaûng vaø quaân thoáng nhaát, quaàn chuùng hoå trôï, ñaát nöôùc haäu tieán, vuû khí quy öôùc , kyû thuaät laïc haäu, ngoai xaâm ñe doïa vaø ñaáu tranh tröôøng kyø .

Tröôùc thaùng 2.1979. Trung quoác coù 3, 600.000 quaân nhaân taïi nguû vaø 175 sö ñoaøn taïi 11 vuøng chieán thuaät. Voû khí goàm coù 10.000 chieán xa , 20.000 giaøn phoùng hoûa tieån, 16.000 caø noâng vaø phöông tieän chuyeân chôû raát laïc haäu. Haûi quaân coù 30.000 thuûy thuû , 75 tieàm thuûy ñænh . Haïm ñoäi Baéc Haûi coù 300 chieán haïm, Ñoâng haûi: 450 vaø Nam haûi : 300 . Löïc löôïng khoâng quaân coù 400.000 phi coâng, 5000 chieán ñaáu cô cuû vaø loåi thôøi, loaïi Mig 15,17,19 vaø 80 Mig 21. Ñaëng Tieåu Bình laø Toång Tö leânh haønh quaân , vôùi 2 phuï taù Xu Xiangqian vaø Nie Rongzhen, töôùng Gen Biao giöõ chöùc Tham möu tröôûng .Veà phía VN, toång quaân soá leân ñeán 600.000 phaân chia 200.000 taïi Cam boát, 100.000 taïi Laøo, 100.000 taïi Nam Vieät, vaø 200.000 ôû Baéc Vieät. Xung quanh Haønoäi, coù 5 sö doaøn vaø 4 löõ ñoaøn. Daøi theo bieân giôùi Trung hoa, VN coù 150.000 daân quaân toå chöùc thaønh 6 sö ñoaøn ñòa phöông vaø moät trung ñoaøn . Khoâng löïc Vieät coù 300 chieán ñaáu cô ( 70 Mig 19, 21 Mig 70, vaø moät soá F 5 tòch thu cuûa Myõ naêm 1975 ). Haûi quaân Vieät coù 2 chieác PETYA soâ vieát vôùi hoøa tieán choáng tieàm thuûy ñænh, vaø 60 taøu tuaàn tieåu .

Cuoäc " haønh quaân saùt phaït " keùo daøi 16 ngaøy , chia thaønh 2 giai ñoaïn : 1 )-Töø 17 ñeán 26.2.1979. Ngaøy 17 thaøng, luùc 5 giôø saùng, theo chieán thuaät " bieån ngöôøi " , 100.000 Taøu coäng , ñöôïc chieán xa hoå trôï, traøn vaøo Laïng Sôn, (phía Ñoàng Ñaêng ), Cao Baèng, Ñoàng Kheâ, Moâng Caùy, vaø Laøo Cai sau khi phaùo kích maõnh lieät. Söï tieán quaân , mau leï luùc daàu , laàn hoài bò ñòa phöông quaân Vieät chaän laïi vaø bao vaây. Caùc ñôn vò chính quy VN taäp trung veà phía Nam Cao Baèng vaø Laïng Sôn ñeå ñaùnh tieâu hao nhöõng sö ñoaøn ñoái phöông. Soá toån thöông cuûa hai beân ñeàu naëng nhöng khoù kieåm chöùOÂng. Phía Trung quoác chieám ñöôïc Laøo Cai, Cao Baèng vaø chuaån bò taán coâng Laïng Sôn nhöng khoâng coù yù ñònh tieán veà Haønoäi . Ñoàng thôøi, Baéc Kinh coâng boá seõ ruùt quaân ñoäi " sau khi hoaøn taát muïc tieâu ". Trong thôøi khoaûng ñoù, Lieân Soâ ñöa 7 chieán haïm tuaàn tieåu daøi theo haûi phaän VN vaø ngaøy 21 thaùng 2, gôûi tuaàn döông haïm Sverdlov vaø moät khu truïc haïm Krivak vaøo Nam Haûi . Vuû khí Nga ñöôïc khoâng vaän töø Calcutta vaø moät phaùi ñoaøn quaân söï soâ vieát bay qua Haønoäi . Maïc Tö Khoa yeâu caàu Taøu ruùt binh. 2 )- Töø 27.2 ñeán 5 thaùng 3. Chieán cuoäc tieáp dieån ôû Laøo Cai, Cao Baèng vaø Moâng caùy nhöng taäp trung maïnh nhaát vaøo Laïng Sôn, caùch Ñeøo Höõu Nghò loái 10 daëm vaø Haùnoäi, 85 daëm . Vôùi hai sö ñoaøn môùi. ñeán töø Ñoàaûng Ñaêng vaø Loäc Bình, Trung coäng vaát vaû taán coâng caùc ngoïn ñoài quanh tænh . Vieät coäng choáng cöï maûnh lieäaït vaø coøn ñoät nhaäp vaøo ba thò traán Guangxi, Malipo vaø Ninping ôû beân kia bieân giôùi. Ngaøy 3 thaùng ba , Laïng Sôn thaát thuû . Ñoàng Ñaêng vaø Caåm Döông bò san baèng nhöng caùc ñôn vò Vieät tieáp tuïc ñaùnh taïi Loäc Bình vaø Moâng caùi. Ngaøy 5 thaùng 3, Chính quyeàn Baéc Kinh moät maët coâng boá ñaõ chieám ñöôïc caùc tænh lî Laïng Sôn, Cao Baèng, Laøo Cai vaø 17quaän, gaây thieät haïi naëng cho 4 sö ñoaøn Vieät vaø maët khaùc, caûnh caùo Haønoäi khoâng ñöôïc caûn trôû söï ruùt lui cuûa Quaân ñoäi Nhaân daân Trung quoác. Cuøng moät ngaøy, Baéc boä phuû toång ñoäng vieân toaøn quoác . Ngaøy 7 thaùng 3, VN xaùc nhaän ñoàng yù cho ñoái phöông ruùt quaân " ñeå toû thieän chí hoøa bình ". Taïi Nga, Thuû töôùng Kosygin vaø Toång bí thô Brezhnev cöïc löïc leân aùn Trung quoác, tieáp tuïc cho khoâng vaän voû khí vaø canh chöøng haûi phaän VN. Cuba cho bieát saún saøng gôûi quaân trôï chieán Haønoäi. Taïi Lieân Hieäp Quoác, vôùi söï uûng hoä cuûa Hoa kyø , khoái Asean kieán nghò ñoøi " caùc löïc löôïng ngoaïi quoác ruùt ra khoûi khu vöïc " maø khoâng leân aùn Baéc Kinh. Ngaøy 16.3.1979, khoâng coøn ñôn vò Taøu coäng naøo ôû VN . Theo tinh thaàn kieán nghò Asean thì VN taïi Cam boát cuûng phaõi hoài höông quaân ñoäi chieám ñoùng. Hoäi Ñoàng An ninh LHQ roát cuoäc khoâng coù ra quyeát nghò naøo . Moät nhaø ngoaïi giao chua chaùt pheâ bình :"Khi tranh chaáp xaõy ra giöõa caùc ñaïi cöôøng ,Lieân Hieäp Quoác bieán maát ! ".

1 - Thieät haïi cuûa ñoâi beân . Döôùi ñaây laø baûn keâ khai thieät haïi caên cöù vaøo taøi lieäu moåi phía , trích töø quyeån saùch "Chinaoõs War With Vieät Nam, 1979 " cuûa Gs King G. Chen , trang 114 :

Hoa laån Vieät ñeàu tuyeân boá thaéng traän nhöng khoâng xöù naøo hoaøn thaønh muïc tieâu chính yeáu .Trung quoác khoâng huûy ñöôïc moät sö doaøn Vieät naøo , khoâng chaám döùt ñöôïc xung ñoät taïi bieân giôùi , khoâng eùp ñöôïc caùc ñôn vò Vieät ruùt khoûi Cam boát vaø cuûng khoâng thuyeát phuïc noåi VN thay ñoåi chính saùch ñoái vôùi Hoa kieàu . Tuy nhieân, Baéc Kinh ñaõ gaây ra taïi Haønoäi söï nghi ngôø veà thöïc taâm cuûa Maïc Tö Khoa can thieäp baèng voû löïc ñeå choáng Trung coäng ôû VN . Maët khaùc, khoái Asean ñaõ leân tieáng uûng hoä Taøu trong coá gaéng chaän chuû nghóa baønh tröôùng cuûa CS Vieät taïi Ñoâng AÙ vaø , döôùi khía caïnh naøy, gaây thieät haïi cho neàn kinh teá Vieät khoâng ít . Ngaøy 26.3.1979, Jiefangjun Bao vieát trong baøi xaõ luaän : " Cuoäc chieán 1979 ñaõ laøm saùng toû nhöõng yù kieán sai leäch veà vaán ñeà chieán tranh vaø moät soá vaán ñeà khaùc ".Khoâng thaáy baùo xaùc ñònh roû vaán ñeà gì . Saùu thaùng sau, nhaân leå kyû nieäm 30 naêm thaønh laäp Coäng hoøa Nhaân Daân Trung quoác, Toång tröôûng Quoác Phoøng Xu Xiangqian trình baøy quan ñieåm trong taïp chí " Quaân Ñoäi " : " Nhö chuùng ta bieát , trong lòch söû chieán tranh, coù nhieàu cuoäc thaát traän khoâng vì nhaân löïc yeáu hay voû khí keùm, nhöng bôûi tö töôûng quaân söï laïc haäu vaø chæ huy sai laàm " .Moät keát luaän thöïc teá laø naêm 1979, taïi VN, caùc laûnh tuï Trung Hoa vöøa daïy ñoái phöông vaø vöøa thu thaäp moät baøi hoïc höõu ích : Quaân ñoäi Trung Hoa khoâng theå thaéng moät cuoäc chieán taân tieán tröôùc khi ñöôïc hieän ñaïi hoùa veà voû khí vaø chieán löôïc.

Ñoái vôùi VN, haäu quaû cuûa cuoäc chieán naëng neà hôn, veà nhieàu phöông dieän : 1 )Trong voøng moät naêm , 1979- 1980, vì lyù do an ninh vaø cuûng vì nhu caàu chieám ñoùng Mieân vaø Laøo , ngaân saùch quoác phoøng taêng raát maïnh. Luïc quaân vöôït töø 600.000 boä binh leân moät trieäu, Haûi quaân töø 3.000 thuûy thuû leân 12.000 vaø Khoâng quaân töø 12.000 phi coâng leân 15.000 . khoâng keå ngaân khoaûng khoång loà ñeå mua voû khí, taøu chieán vaø phi cô . 2 ) Noäi boä Ñaûng CSVN chia reõ traàm troïng , caùc phaàn töû thaân Baéc Kinh bò khai tröø thaúng tay : Hoaøng Vaên Hoan, baïn noái khoá cuûa Hoà ; töôùng Chu Vaên Taán vaø Leâ Quang Ba ; Lyù Baùu, Leâ Hieån Mai (trong UÛy ban Trung öông); Traàn Ñình Tri, Toång thô kyù Quoác Hoäiaø.Toång bí thô Tröôøng Chinh bay chöùc vaø bò ñöa qua giöõ gheá Chuû tòch Nöôùc, moät hö vò . 3 )Veà kinh teá, hai keá hoaïch nguõ nieân 1976- 1980 vaø 1981- 1985 thaát baïi theâ thaûm . Ñoàng baïc phaù giaù 100%. Giaù sinh hoaït taêng phi maõ. Lôïi töùc ñaàu ngöôøi döôùi 300 myõ kim naêm 1984. Ngaøy 30.4.1984, taïi phieân hoïp ôû La maõ, Chöông trình Lieân Hieäp quoác veà Thöïc phaãm caét boû 5,3 trieäu ñoâ la vieän trôï cho VN .

2 - Haäu quaû quoác teá . A ) Thaùi ñoä cuûa Khoái Asean: Töø 1979, chính saùch cuûa Asean coù tính caùch lieân tuïc. Trong thôøi gian thaùng 2 ñeán thaùng 8, 1979 , phaàn ñoâng caùc nöôùc thaønh vieân aâm thaàm taùn ñoàng cuoäc haønh quaân cuûa Baéc Kinh nhöng sau ñoù keâu goïi chính thöùc chaám döùt xung ñoät .Töø thaùng 9 ñeán thaùng 6.1982, Asean khuyeán caùo VN ruùt quaân khoûi Cam boát ñeå quoác gia naøy toå chöùc baàu cöû töï do. Vieäc Trung quoác ngöng xoâ xaùt vôùi VN giuùp xuùc tieán giaûi phaùp. Töø thaùng 6.1982 veà sau, Asean vaän ñoäng thaønh laäp moät lieân minh chính trò do Sihanouk laûnh ñaïo trong khi vaãôøn aùp löïc Haønoäi . Keát quaû laø thaùng 7.1982, Hoäi nghò Ngoaïi tröôûng 3 nöôùc Ñoâng Döông ra thoâng caùo ñeà nghò ruùt moät phaàn quaân Vieät khoûi Cam boát, laäp moät haønh lang an ninh giöõa Thaùi vaø Mieân vaø toå chöùc Hoäi nghò Ñoâng AÙ. B ) Caùc quoác gia khaùc treân theá giôùi - Khi chieán tranh Hoa - Vieät noå lôùn, Tieäp khaéc, Hung Gia Lôïi, Loã Ma Ni, Bulgarie, Cuba vaø Laøo chæ trích maïnh Baéc kinh. Nhöït vaø Taây Ñöùc caét vieân trôï vì VN chieám Cam boát. Aaõn ñoä coâng nhaän Chính phuû Heng Samrin ñeå phaûn ñoái Trung quoác . Nam vaø Baéc Haøn im laëng , giöõ theá trung laäp. Myõ coù caûm tình vôùi Ñaëng Tieûu Bình vì lo ngaïi Lieân soâ baønh tröôùng , theo doûi tình hình vaø khuyeân hai ñoái phöông töï cheá.

* * *

Ba yeáu toá caên baûn ñaõ aûnh höôûng saâu ñaäm cuoâc chieán 1979 : Quyeàn lôïi quoác gia vaø chieán löôïc - YÙ thöùc heä Coäng saûn vaø Loøng aùi quoác . Moät soá vaán ñeà ñaõ khích ñoäng nhoùm ngöôøi laûnh ñaïo coù traùch vuï quyeát ñònh . Tuy nhieân khoâng moät ai nghó raèng nöôùc Taøu thöïc söï bò ñe doïa veà maët an ninh vaøo thôøi khoaûng ñoù. Trung quoác vaø Vieät Nam khoâng ñi ñeán chieán tranh toaøn dieän vì caû hai thuoäc phe xaõ hoäi chuû nghóa. Tinh thaàn yeâu nöôùc vaø "maëc caûm huynh tröôûng töï toân " thuùc ñaåy Baéc kinh ñoøi hoûi ñaát ñai , vôùi mong öôùc taùi laäp aûnh höôûng cuû trong vuøng . Tình anh em laâu ñôøi giöõa hai quoác gia laùng gieàng ngaên hoï keùo daøi moät cuoäc chieán ñaåm maùu . Bôûi theá, söï ñoï söùc ñöôïc giöõ ôû möùc trung , may thay !

Ñieåm khaùc ñaùng löu yù laø vai troø cuûa laûnh ñaïo. Ñuùng theá, laûnh ñaïo ñeû ra chính saùch . Vaø chính saùch veõ ñöôøng cho ngoaïi giao. Nhaân caùch Ñaëng Tieåu Bình chi phoái cuoäc khuûng hoaûng 1979 ñöôïc meänh danh " chieán tranh cuûa Ñaëng Tieåu Bình ". Ñaëng möu trí , nhaån naïi, lieàu lænh vaø thöïc tieån. Ñoái dieän laø Leâ Duaãn , khoâng coù kinh nghieäm saâu saéc veà nöôùc Taøu vì ôû tuø ngoaøi Coân ñaûo trong giai ñoaïn Vieät Minh khaùng chieán 1940 - 1950 vôùi söï uûng hoä duy nhaát vaø nhieät tình cuûa Baéc Kinh . Duaãn leân naém quyeàn sau Tröôøng Chinh giöõa thaäp nieân 50 vaø nhôø Nga hoå trôï ñeå giöõ gheáyø khi Hoà qua ñôøi naêm 1969. Duaãn khoâng uyeån chuyeån vaø kieân gan nhö Hoà neân lao mình vaøo moät cuoäc chieán maø Hoà coù theå traùnh khoûi .

Moät baøi hoïc quaân söï thöù hai ? Thaùng 4.1985, Quaân ñoäi CSVN taûo thanh bieân giôùi Thaùi - Mieân , Son Sann huø doïa Haønoäi raèng Trung quoác chuaån bò moät baøi hoïc khaùc . Muøa ñoâng 1984- 1985, VN thaønh coâng deïp phieán loaïn Mieân. Laïi coù tin ñoàn gioáng nhö theá. Taïi Baéc kinh, Ñaëng Tieåu Bình, Lyù Chaán Nhieäm vaø Hoaøng Hoa khoâng boû haún yù ñònh naøy. Giôùi truyeàn thoâng Taây phöông, chính giôùi Hoa kyø vaø Nghò só Henry Jackson cuõng tieân ñoaùn bi quan .

Ngaøy nay, tình hình theá giôùi coù nhieàu bieán chuyeån. Lieân Soâ vaø CS Ñoâng Aaïu ñaõ suïp ñoå. Trung quoác vaø VN ñang ñoåi môùi kinh teá ñeå cöùu nguy cheá ñoä . Bang giao giöõa hai nöôùc saùng suûa hôn sau ngaøy Leâ Duaãn veà chaàu Caùc Maùc vaøo thaùng 7. 1986 vaø Quaân ñoäi Vieät bò buoäc rôøi Cam boát . Tuy nhieân , hai nöôùc chöa giaûi quyeát ñöôïc moät soá tranh chaáp. gay caán . Vaãn coù nguy cô noå lôùn. AÛnh höôûng cuûa chính quyeàn Haønoäi coøn maïnh taïi Ñoâng döông . Coäng saûn ñaõ cho ñònh cö 200.000 daân Vieät taïi Mieân vaø 100.000 taïi Laøo .

Trung Hoa - thaønh coâng hay thaát baïi – maõi maõi seõ laø moái aùm aûnh cuûa nöôùc Vieät Nam beù nhoû . Ngöôïc laïi, Vieät Nam luoân luoân laø khuùc xöông khoù nuoát cuûa anh chaøng khoång loà phöông Baéc. Ñoàng saøng nhöng dò moäng. Buoäc phaõi soáng chung hoøa bình.

Ñaàu Xuaân Maäu Daàn

Thuûy Hoa Trang,