Lam Le Trinh - Cuoc Khung Hoang Cua Tr Thc Viet Nam

Cuoc Khung Hoang Cua Tr Thc Viet Nam

Lam Le Trinh / Lam Le Trinh

LTS: Di ay la bai noi chuyen ngay 25.8.2002, co ghi am, cua Luat s Lam Le Trinh, Chu but tap ch Anh-Phap Human Rights / Droits de l’Homme, theo li mi cua Vien Viet Hoc, Institute of Vietnamese Studies, tai 15355 Brookhurst Street, Westminster, Orange County, Californie.

Tha Quy v,
Tha cac than hu,

Toi thanh that cam n ong Vien trng Nguyen Khac Hoach ve nhng li gii thieu va a ta Vien Viet Hoc a danh cho toi c hoi en ay chia xe vi cac ban, trong mot bau khong kh gia nh, vai y kien tho thien ve mot e tai nong bong trong hien tnh cua at nc: "Cuoc khung hoang cua Tr thc Viet Nam." e tai nay nung nau t lau trong tam t cua chung ta nen can c phan tch mot cach ci m va khong mac cam.

V con phai danh thi gi cho cuoc thao luan sau phan trnh bay nay nen toi xin i thang vao cau chuyen c chia thanh ba phan chnh:

I – nh ngha Tr thc, Khoa bang, Chuyen vien va S phu.

Dch t ch intellectuel trong t ien Phap. "Tr thc" la "ngi quan tam en cong viec nao bo v th hieu hay v nghe nghiep". Theo hoc gia Trung quoc Ho Thu Nguyen th "tr thc la ngi hieu trc, biet trc (tien tri, tien giac) roi em s hoc hoi cua mnh cong hien cho tien bo nhan loai, xa hoi va dan toc." Hy lap co xa dung danh t triet gia (philosopher) hay nguy bien gia(sophist) trong khi La Ma th goi tr thc la nha t tng (ideologue). Trung hoa con ap dung cho tr thc nhieu danh xng khac nh Nho, S, Thanh, Hien, Van nhan hay "oc th nhan" (ngi oc sach).

Phac hoa mot hnh dang ro ret cho con ngi tr thc phc tap hn viec nh ngha. Co cap bang hay t hoc (autodidacte) eu co the c coi la tr thc. Trong s sach, nhieu bac Thay khong co bang cap chi het. Mat khac, ngi tr thc khong b buoc phai thuoc giai cap, tuoi tac hay phai tnh nao, co mc song ra sao hay lam nghe nghiep g. Tai cac nc cham tien, tuy trnh o a phng, nhng phan t, vi sc hoc bo tuc, van c ton xng la tr thc.

Ch "intellectuel" khong tm thay trong t ien Larousse 1866-1878 hay ai Bach khoa 1885-1902. Trong quyen Vocabulaire Philosophique cua Lalande ch thay ghi intellectualisme ma thoi. Nam 1906, mot so chnh tr gia va van nhan tai Phap gom co Leon Blum, Emile Zola, Anatole France, Daniel Halevy…..ky chung mot n khieu nai oi phuc hoi danh d cho cu ai uy goc Do thai Dreyfus b ket an sai. Thu tng George Clemenceau goi van kien nay "Ban tuyen ngon cua cac ngi tr thc, Le Manifeste des Intellectuels ". Ke t o, danh t intellectuel tr nen thong dung.

Du sao, van e tr thc van co t ngan xa nhng luon luon gan lien va bien oi vi lch s. ung vay, dan toc nao cung co tao ra mot mau ngi ly tng, di danh xng khac nhau va do ban tnh hay hoan canh a ly hun uc nen. V du: Quan t  ben Tau, Chnh nhan L’honnete homme  Phap, Vo s Samourai  Nht, nha thanh thien Mahatma  An o, Ngi thanh lch Gentleman tai Anh quoc, Sieu nhan Superman  c, Hiep s Chevalier  La ma, nha Hien triet hay Le Sage  Hy lap, ngi can bo Apparatchik  Nga, nha Kinh tai Businessman  My….. Con oi vi dan toc ta, mau ngi ly tng thng c goi la Trai Anh Hung, Gai Hao Kiet.

Ngi tr thc Viet Nam, theo quan niem co truyen, can co can ban hoc thc vng, khong ngng hoc hoi va x the theo ao ly, ngha la sang suot phan biet ung sai va phai trai. Yeu to "tac phong" c xep vao hang au trong xa hoi VN von trong ao c. Ngi tr thc chnh danh khong trung lap trc cai thien va cai ac. khong khiep nhc nn lang khi phai len tieng phan oi v nn lang cung la mot y kien, mot thai o. Thai o cua ke hen. Khoa bang hay chuyen gia, vi tui ay bang cap, ma bat xng th khong c xem la ngi tr thc. Danh t cao quy "tr thc" lam khi b boi ban bi nhng ngi nguy tr thc, tr thc thi c, tr thc thap nga, tr thc yem the, tr thc trng gia xa-long.

S phu  mot cap cao hn tr thc trong long quy men va knh ne cua quan chung v ho dan than cho ai ngha, khong mang li danh va luon luon gan lien sinh menh ca nhan vi s ton vong cua at nc. S khac biet gia khoa bang, chuyen gia, tr thc va s phu la s phu chang nhng co hoc van can ban (schooling) va giao duc ban than (education) - nh ba nhom ke au - ma con co them quyet tam song chet cho chnh ngha quoc gia (nationalist engagement / nationalist dedication), Tai trieu nh, thi vua chua, ke s ng hang th nam sau cac tc: khanh, tng, thng ai phu va ha ai phu nhng trong dan gian, ke s c xep hang tren ba gii nong, cong va thng.

Theo khoa boi toan co xa, phan t tr thc co gioi van thua ngi so tot, van tot, mo ma tot va am c tot (Nhat menh, Nh van, Tam phong thuy, T am cong, Ngu oc th). Ke s khong e cho s me tn lung lac. Cuoc i nh mot manh lua ao trinh bach. Con ngi la nghe s, ve tuy thch nhng phai ganh tron trach nhiem ve bc hoa do mnh tao ra.

Khi thay T Lo hoi the nao la ke s, Khong T ap: Trc het, phai co biet xau ho khi lam ieu quay. Th en, hieu thao vi me cha va chung thuy vi ban be. Sau cung, ket hp t duy va hanh dong, s biet va cach song. c Khong con ve ra mot road map bon giai oan cho ke s noi theo: tu than, te gia, tr quoc va bnh thien ha (tc ren luyen ban than, quan tr tot gia nh, on nh x s va phuc vu the gian). Trong xa hoi dan s van minh ngay nay ket hp chnh tr, van hoa, ky thuat va kinh te mot cach phc tap, cai lo trnh co ien va noi con gi nguyen gia tr.

II – Nhng giai oan ke tiep a tr thc VN vao khung hoang

A – Thi mat chu quyen .

Trong chieu dai lch s, van hoa va t tng Viet Nam tiep nhan sau am anh hng cua ngoai bang. ieu nay de hieu v, ve a ly chnh tr, nc ta nam  nga t nhieu nen van minh A chau va mat khac, tng b Trung Hoa va Phap o ho kha lau. Tuy nhien, s tiep nhan va noi khong thu ong va khong may moc. Dan toc Viet luon luon co gang cai bien, mo phong, sang tao va vn ra ngoai khuon kho kem toa cua cac e quoc thong tr.

Trong so c tng cua nen van hoa quoc gia thuoc giai oan nay, Nguyen Cong Tr tieu bieu xng ang mau s phu ly tng Viet Nam vao au the ky XIX. ung vay, ong la ngi au tien dien at ro rang quan niem nhan sinh cua ke s trong mot bai hat noi gom 31 cau bat hu va ong cung la tac gia cua ban ieu tran Thai bnh Thap sach e ngh nam 1813 len vua Gia Long mi bien phap bao quoc an dan. Vi kha nang a dang, tinh than bach nghe, ban sac anh hung, tac phong tai t, phong thai han nho va tren het, mot hoai bao sat a phuc vu dan va nc, Nguyen Cong Tr a vt qua moi tr ngai dng len bi cai hoc Tong nho t chng va hnh thc cua i Le. Khong kieu khi ac thang, khong nan luc sa c, ong bnh than trong moi boi canh: han vi, xuat chnh hay an dat, va thc hien c gan nh tuyet hao tri va hanh, viet va song.

ac iem khac la khi xay dng mo hnh ke s VN di nhieu anh hng ong phng nh thuyet chnh kh cua Chu Hy, chu trng "danh thanh than thoai" cua Lao t, tinh than tuy thi, t cng cua Dch Ly va ng hng thc dung cua phai Minh Nho, Nguyen Cong Tr – trong cng v van hao hay danh tng - luon luon to ra la mot mau ngi mang nang dan toc tnh Viet Nam: phong khoang, lang man, yeu i va tien bo.

B – Thi khang Phap (1858-1945)

Trong giai oan nay, cac phong trao Can Vng, Van Than, ong Du, ong Kinh Ngha Thuc, Duy Tan, Quang Phuc..v..v.. n ro e chong thc dan. Bang vo trang, ngoai giao va van hoa.

Ve quan s, nhieu anh hung a kh phach neu gng t tiet: Nguyen Tri Phng (nhn oi en chet), Hoang Dieu (t that co ), Tran Bch San (nuot giay t van), Nguyen Cao (rach bung), Pham Hong Thai (mang bom trong mnh),

Ve oi ngoai, s than Phan Thanh Gian a tuan tiet khi that bai ieu nh vi Phap lay lai 3 tnh mien Tay Nam phan; Nguyen Trng To kien nhan gi cho en chet ieu tran len vua xin cai cach; Bui Vien qua My nam 1873 va 1875 gap Tong Thong Ulysse S.Grant e cau cu chong Phap; Nguyen T Gian sang Trung hoa va c quoc xin giup .

Khi thay the ch qua manh khong the giai quyet bang quan s, gii s phu thay oi chien lc, gia nhap khuynh hng "Tan trao" va cham dt viec bat hp tac e tm hnh thc va phng tien chong oi khac. Thi ky nay, e quoc Phap a vao Viet nam khoa hoc ky thuat, nhng tien nghi vat chat, t tng mi cua Tay phng va tieng Quoc ng.

Van hoa va Giao duc tr nen hai kh cu va muc tieu au tranh he trong e hun uc dan tr. Nhieu van nhan nh Nguyen Van Vnh, Trng Vnh Ky, Phan Ke Bnh, Nguyen o Muc.. doc het tam tr vao cong tac truyen ba Tay hoc trong khi nhng s phu khac chu trng xay dng nen tang Viet van trong nhieu lanh vc: bao ch va nghien cu (Pham Quynh vi tap ch Nam Phong), bien khao hoc thuat t tng A ong (Nguyen Ba Trac, Nguyen Trong Thuat, Le D..), co van va s nc nha ( Tran Trong Kim, Bui Ky, Nguyen Trong Thuat..), sach giao khoa (Pham The Ng, Tran Trong Kim,..), thi phu (A Nam Tran Tuan Khai, Tng Pho, ong Ho Lam Tan Phat..)

Nam 1925 anh dau mot khuc quanh chnh tr tai Viet Nam. ang Xa hoi Cap tien cua Edouard .Herriot nam quyen tai Phap cho phep Phan Boi Chau va Phan Chau Trinh tr ve nc. Phan Boi Chau la lanh tu cua Viet Nam Quang Phuc (hoi kn), tac gia hai li keu goi quoc dan danh tieng Lu Cau Huyet Le (1904) va Hai Ngoai Huyet th (1906) co vo "ton quan, thao tac", tc a Ky ngoai hau Cng e len lam vua, giet giac Phap, ong thi ay manh Phong trao ong Du e ao tao can bo va cau vien. Phan Chau Trinh la ngi a tng viet th ket toi bay ieu vua Khai nh (1922), lanh ao Phong trao Duy Tan, va van ong "ton dan, o vua" tc quy dan, th vua, bang cach da vao Phap e lap nen dan chu va thc hien tien bo.

Vao thi ay, tai VN co bon xu hng chnh tr he trong: 1- Quan chu Lap hien, chu trng bao ong, cua Phan Boi Chau, ung ho Cng e. 2- Quan chu Lap hien, on hoa, cua Pham Quynh, da vao Nam trieu, quan trng va chnh phu thuoc a, ung ho Bao ai. 3- Cong hoa Dan chu cua Phan Chau Trinh, vi chng trnh "hau dan sinh, chan dan kh, khai dan tr" va 4- Trc tr cua Nguyen Van Vnh, chu trng dep Nam trieu, da vao Phap va nhom tr thc Au hoa.

C – Thi cac Chnh phu Quoc gia tai Mien Nam VN (1954-1975)

e chong lai duy vat bien chng Cac Mac, ong Ngo nh Nhu, co van cua Tong thong Ngo nh Diem, trang b tinh than mien Nam vi he thong t tng Nhan v, Personnalisme, mot hoc thuyet cong giao cap tien, ai dien bi triet gia Emmanuel Mounier, linh muc Lebret, hoc gia Jacques Maritain.. va phat xuat tai Phap t 1908 di danh xng Volontarisme, Humanisme.. Ngay 2.9.1954, ang Can Lao ra i, chu trng cai to xa hoi theo mo hnh "nhan v, cong ong, ong tien". Theo Chnh cng cua Can Lao, ang va Xa hoi la phng tien e phung s con ngi, chnh con ngi mi la cu canh.

Trong quyen hoi ky "Nhan chng mot che o", tap ba, phat hanh nam ngoai, ni trang 208-220, tac gia Huynh Van Lang, nguyen B th Lien ky bo Nam Bac Viet Can lao, ke lai nhng tranh chap noi bo cua to chc nay ve quyen hanh va trach nhiem v thieu s lanh ao st sao t trung ng en a phng. Cai sai lam quan trong nhat la a ang phai vao Quan oi, lam tan ra ky luat at tren he thong quan giai. Cuoi nam 1957, Lien ky bo b giai tan. ang Can lao gay tai tieng. Mot so tng lanh goc Can Lao a bat tay vi Hoa ky lat o e nhat Cong hoa va ha sat anh em Tong thong Diem ngay 2.11.1963.

"ang kaki" (e dung ngon t cua tng Nguyen Cao Ky) khai sinh e nh Cong hoa trong tnh trang hon loan vi nhng vu ao chnh, chnh ly noi bo lien mien cho en khi TT Nguyen Van Thieu that s tom thu moi quyen bnh trong tay. Tai Bac Viet, ang CS ch huy Quan oi. Tai mien Nam, Thieu ch huy Quan oi lan ang Dan chu, mot to chc hu danh vo thc do Thieu lap ra e tai ng c. Quan oi khong co tnh chat ang nen chong cong tren chien trng ma bo ngo au tranh chnh tr. Che o quan phiet khong chap nhan s phe bnh cua gii tr thc. Tr thc hoan toan bat lc. Van mang cua Mien Nam do mot tay TT Thieu quyet nh nam 1975 trong vu rut quan khoi Cao Nguyen va mien Trung.

D –Cong san nam quyen sau Hiep c Geneve (1954) va Hiep nh Paris (1973)

Sau khi at nc chia oi, CS hng mot so li the: Bac Viet thuan nhat hn mien Nam ve chnh tr, khong chia re noi bo, ang kiem soat chat quan chung, Nga Tau va khoi xa hoi chu ngha ung ho het mnh Hanoi, ac biet ang co kinh nghiem lanh ao va chien au, vi hai muc tieu ro ret: chong thc dan va cam thu giai cap. CS a mn danh ngha dan toc e tieu diet oi lap chnh tr gom co 2/3 gii tr thc Bac Viet (x t, lu ay, tay nao..), cac ang phai quoc gia ri rac va ac biet, nhom trotskyist e t quoc te (Ta Thu Thau, Phan Van Hum, Tran Van Thach.., phan ong goc mien Nam) ma chung xem nh nhng oi thu nang ky nhat.

Viet Nam thong nhat nam 1975. Tuy xn vn vi s sup o cua Nga so va khoi ch hau ong Au, CSVN tuyen bo van trung thanh vi xa hoi chu ngha, mat khac co gang ton tai bang cach "oi mi" kinh te va m rong oi ngoai. CS ngay nay b at trc mot s chon la: "Theo My th ra ang, theo Tau th mat at". ung vay, neu ap dung thang thng ban Hiep thng ky nam ngoai vi Hoa ky th phai chap nhan phap tr, quyen t hu, cac t do can ban va sau o, a nguyen, tc la ang se tieu ma. Con muon gi ac quyen th ch con co cach tung phuc Bac kinh, hien at va dang bien. Hanoi a u me chon giai phap th hai.

III – Cuoc khung hoang hien tai cua tr thc Viet Nam

Tong dan so VN nay vt en gan 80 trieu, trong o tren ba trieu i tm t do tai tren 70 quoc gia, 60% hien sinh song  Hoa ky. CS a thc hien mot cuoc bien ong lch s vo tien khoang hau, thay bac oi ngoi trong xa hoi va xao tron moi c oan.

Tri lam mot tran lang nhang

Ong xuong lam thang, thang lai len ong.

Trong bai "oi ieu suy ngh cua mot cong dan", Ha S Phu chan ngan nhan xet: "Dan toc phai ng au vi mot cuoc tong khung hoang nhan cach. Xa hoi ang lon ngc do thang gia tr b lon ngc. Chu ngha vo hon tao ra mot khoang trong ghe rn. Ve van hoa, ly tng va nhan cach".

Cong bang ma noi, yeu to CS ch lam tram trong them mot tnh trang suy oi tch luy t lau. Xa hoi VN a tiep nhan nhieu anh hng tieu cc trc va sau cuoc cach mang xa hoi chu ngha:

1 – Qua mot ngan nam o ho, e quoc Trung hoa a thanh cong ao tao tai VN mot lc lng hu nho bac nhc, phan ong va thoai hoa, vi loi hoc c nghiep, thieu oc sang tao. Lp ngi nay quan niem vu tru, nhan sinh va luan ly mot cach hep hoi va kem khoa hoc.

2 - Tiep theo, di che o thuoc a keo dai mot the ky, thc dan Phap cung huan luyen c – nh cu Huynh Thuc Khang a viet trong bai ta "Phan Tay Ho Lch s " – "mot bon Au hoc au li, cu khong ra cu, mi chang ra mi, gi gac venh sng, chia nha cat ngo, chong choi nhau ma khong sao hiep lai lam mot c".

3 – S hap thu qua o hay sai lam cac trao lu, t tng "cap tien" Tay phng cung gay ton hai khong t. Tuy co phan nao suy yeu sau 1954, van hoa Phap van con anh hng manh gii tr thc Viet, t na cho en 1975. Mac du Hoa ky can thiep vao VN bang quan s tren hai chuc nam , van hoa My khong am choi moc re sau tren at nc chung ta v nhng d biet tam ly va truyen thong.

Thap nien 60-70, triet hoc phng Tay phat trien manh  mien Nam. Triet ly hien sinh cua Jean Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Merleau Ponty, ly thuyet phi ly (theorie de l’absurde) cua Albert Camus, trng phai cau truc (structuralisme) vi R Barthes, Levi-Strauss, trao lu nhan v (personnalisme) cua Emmanuel Mounier… .. a lu lai nhng dau vet sau am tren tam kham cua ca mot the he nha van va hoc gia Viet. Cac t trao o khong de tieu hoa, lam khi tr thanh mode thi thng va anh hng tieu cc ti sinh vien, tr thc va lan qua van nghe. Hay oc lai nhng trang tieu thuyet cua nhom Sang Tao t am ru hien sinh vi nhng nhan vat song vat v, khong ly tng tai cac pho phng, san nhay, phong tra mot cuoc i tru tng, vo ngha va be tac.

4 – Vi Chien tranh bap benh va dai dang, xuat hien mot the he song trac tang va thac loan. CS Bac-Viet tha c xam nhap gii viet van, lam bao va sang tac am nhac tai Mien Nam, tao ra phong trao phan chien, nguy hoa, uy m, ru ngu quan chung vi "tieng sao Trng Lng." Chnh phu quan nhan ng nhiem khong co u ban lanh va kinh nghiem e chan ng chien dch tuyen truyen-pha hoai agit-prop nay cua ch. Them vao o, s hien dien cua Quan oi My va ong minh nuoi song vo so hop em, khuyen khch nan mai dam va buon lau. Xa hoi mien Nam la mot con benh nang, ve the chat lan tinh than, trc ngay sup o toan dien.

5 – Mao Trach ong tng tuyen bo: "Tr thc khong giac ngo chu ngha Mac Le th gia tr kem hn cuc phan". Theo got an anh, CSVN triet ha t tng trng gia va chong oi trong gii tr thc VN qua nhieu chien dch: 1946-1954, e tay sach anh hng van hoa Phap duy tam, lang man, nghe thuat v nghe thuat; 1954-1956, di hnh thc Cai cach ruong at; 1956-1960, e anh tr thc va van nghe s tieu t san; 1986-1989 trong vu gai bay van hoa Tram Hoa ua N. Va thong nhat, nam 1975, VN tr nen mot trai goulag khong lo, soi suc han thu, nghien nat nhan pham. Chuyen chnh a giet chet ngau hng va sang tao. Mat khac, chnh sach giao duc ngu dan, "bng goc trong ngi (vo san) " va chu trng "hong hn chuyen" cua Ho Ch Minh a huy hoai tr oc cua t na ba the he thanh nien.

Di che o hien tai, at nc ganh chu hai tai ng khung khiep: tai ng t tng chnh tr ngoai lai Nga-Tau va tai ng CS ang tr noi xam. Bi the, trong x, dan tnh chan nan, dan tr lun bai va dan kh suy vi.

****

Hng ve tng lai.

Ngi dan Viet noi chung, tr thc noi rieng, rat hanh dien ve x s, goc gac va gia nh cua mnh. Ho khong co oc phieu lu, cang khong thch di c. Nay hoan canh bat buoc ho phai bat cht thay oi cach song, quoc tch, moi trng va lam khi luon ca ly lch tai mot at nc mi. S oi i nay gay ra mot a chan ve tinh than, khong the tay xoa c hau qua. t na oi vi the he di c au tien.

Nh nhng cay troc goc em trong lai ni phong tho xa la, ngi tr thc VN hai ngoai ang sa vao mot cn khung hoang tram trong. Ni a so chon lam at dung than, Hoa ky, la mot the gii tap chung va a van hoa, khac ngon ng va truyen thong d biet. Mot terra incognita. Nen van minh nc My nang ong, da vao sc manh cua khoa hoc ky thuat, ci m, e cao dan chu va nhan quyen nhng cung thc te tan nhan, canh tranh khong khoan nhng, long leo ve gia nh, vinh danh ca nhan va thng lay s thanh cong vat chat e anh gia con ngi.  ong phng, van hoa tao sc manh. Tai sieu cng Hoa ky, sc manh tao ra van hoa, van hoa cua sc manh, ang thay oi bo mat cua a cau.

Bi the, de hieu v sao tr thc VN hien hoang mang ve ngay mai cua at nc, hoai nghi chnh mnh, ng vc luon ca xa hoi ni dung than v nhng gia tr tinh than, ao ly va cach mang yeu nc eu b cn bao tap chnh tr quay cuong ao lon.

Trong tap ch Foreign Affairs, Gs Samuel Huntington, thuoc ai hoc Harvard, a hu ly noi en " sc va cham gia cac nen van minh, the shock of civilizations". Con ngi tr thc Viet cam thay mnh ch la hat cat trong cn loc toan cau. en nay, phan ln sang tac cua nganh van hoc lu ay mang tnh chat yem the va tieu cc. Mot danh t mi "van hoc tuyet vong, litterature du desespoir" c em ra ap dung.

Thai o va neu ch la mot tam trang, cha bien thanh mot trao lu, may thay. An phan, cam chu, th , chan nan hay bat man thu ong, eu khong phai la nhng thai o thch ng. That vay, ke s VN trai qua nhieu th thach, pham nhieu lam l nhng cung a cong hien khong t cho ai cuoc. Vi y ch tm mot xuat lo cho at nc, ngi tr thc chan chnh quyet khong t bo trach vu tien phong, du biet trc se b bac ai va ay ai.

e danh the chu ong chnh tr trong nc, can gap xay dng lai sc manh cua tr thc, bang cach ton trong va khai thac triet e cac gia tr a dang cua gii nay. Ngay nay, tr thc a nhan thc c nhng nhu cau thc tien va cap thi cua x s trong o co viec chan hng ao c, tai lap cong ly xa hoi va xay dng phap tr.

Cuoc au tranh se chuyen hng khi hang ngu tr thc tap hp chat che trong va ngoai nc e hanh ong. Khoi di c Viet hien co tiem nang tai chnh kha doi dao, ac biet mot kho chat xam 300.000 chuyen vien, thuoc u moi nganh, c huan luyen trong t do, dan chu. Nhng tiem nang ay cha c tan dung theo mot ke hoach hp ly e dan chu hoa at nc. Con nhieu ph pham ang tiec.

Mat khac, can sm lap bang cai khoang cach the he va tao cho gii tre mot tinh than s phu, khong e ho mat goc hay vong ngoai, hay a ho ve vi dan toc VN. Ho la hat nhan, chat men va anh sang trong cong cuoc quang phuc Que hng. La nhng luon gio thoang, ho se quet sach am kh CS phu len tren giang san gam voc Viet Nam.

Dan toc thc tnh, at nc mi hoi sinh. oan ket tao ong tam, bien chien hu thanh ong ch. oan ket tuy kho, khong phai la van e nan giai neu tat ca coi trong s song con cua x s, neu moi ngi khong luon luon danh lam cai au va co nhieu ngi tnh nguyen lam cai uoi. Neu moi ngi chiu kho nghe va lam, thay v ch noi va ban suong, tri hanh bat nhat.

Chung ta hay t van: CS oan ket c e phan boi dan toc va huy hoai toan dien he thong gia tr cua x s. Tai sao ngi quoc gia, thng t cho la nam chnh ngha trong tay, lai khong oan ket c e au tranh? Phai chang chnh chung ta a lam cho chung ta mat nc? Phai chang s chia re gia chung ta a tao sc manh cho CS? ang giup CS song cam hi?

Ngoai nhng ieu leu lao phat ngon tron i, Ho Ch Minh co noi mot cau t na nghe c: "Co Dan la co tat ca." Nhng lam the nao thu phuc va gi c long dan? Thanh cong trong tng lai tuy thuoc vao cach giai ap ung cau hoi nay. Che o, ang phai, hoc thuyet chnh tr...ch la nhng vien a lot ng cho Lch s. Tat ca eu phu du. Dan mi bat diet, Dan mi trng cu. Dan thieu lanh ao la mot cai xac khong hon. Con lanh tu ma khong co dan th khong khac g mot cai au khong co than xac.

Thu trc, cac bac tien boi a neu gng sang cho chung ta: Khi Phan Khoi tranh luan vi Tran Trong Kim ve Nho giao, Ngo c Ke phan bac chnh kien cua Pham Quynh, hay Phan Chau Trinh va Phan Boi Chau "hoa nhi bat ong", ho luon luon t che, le o va tng knh, bat ong nhng khong bat hoa. oi vi ho, quoc gia la cu canh, dan toc la oi tng, ngoai xam mi la ke thu chung, ke thu duy nhat.

oan ket se cham dt "hoi chng ch i" (ngi nay i ke khac phat c khi ngha!). oan ket cung se xoa bo "d ng to chc " mot c cau au tranh co uy tn, co lanh ao, can bo, ky luat va ke hoach dan chu hoa VN.

e ket luan, khong ai ng nhien la tr thc. Khong ai bong nhien tr thanh s phu. S phu la mot s chon la ung ly tng, mot quyet tam dan than phuc vu, ay gian kho, t vinh quang.

Nh con tam nha cho het t mi chet, nh cay nen chay cho tan bac, le mi het tuon ri: o la than phan cua ngi s phu yeu nc, theo hai cau th cua Ly Thng An:

"Xuan tan ao t ti phng tan,
Lap c, thanh hoi le thuy can"

Xin cam n s chu y cua cac ban,

LAM LE TRINH
Ngay 25.8.2002,
Thuy Hoa Trang, Californie

TAI LIEU THAM KHAO:

Nho giao, Tran Trong Kim, nxb Xuan Thu 1990

Van hoc s thi khang Phap (1858-1945), Le Van Sieu, nxb Xuan Thu, 1991

Tnh t dan toc, Vo Thu Tnh, nxb Xuan Thu 1999

Than phan tr thc, Vu Tai Luc, nxb Xuan Thu 1990

Dam ba ieu ngh ve Van hoc Nghe thuat, Tran Hong Chau, nxb Van Nghe 2001

Vietnam, NOW, David Lamb, Public Affairs, New York, 2002

Nhan chng mot che o, tap ba, Huynh Van Lang, tac gia xuat ban, 2001

Sc manh cua Van hoa - Van hoa cua Sc manh, Lam Le Trinh, tap ch HNNV, 1999

Ho s e t Quoc te VN, tap 1, Tu sach Nghien Cu, Paris, 2000

Viet Nam: e Ngu Thien Ky, Mot nhom thc gia, nxb Trung Tam VHVN, 1994

Muon co ban tieng Anh va Phap cua bai nay va oc nhng bai khac cua tac gia Lam Le Trinh, xin lien lac vi trang nha tren internet http://www.centralstation.net/lamletrinh hay trong tap ch Phap- Anh Human Rights / Droits de l’Homme Quarterly.

Homepage
Feedback / Commentaire / Y kien