Lam Le Trinh - Kinh Nghiem Viet Nam Va The Tran Hien ai

Feedback, Commentaire, Y kien

Kinh Nghiem Viet Nam Va The Tran Hien ai
Lam Le Trinh / Lam Le Trinh

Homepage, Acceuil, Trang Nha
TRONG HOI K MI ENDING THE VIETNAM WAR KISSINGER NHAN NH: KINH NGHIEM VIET NAM VA THE TRAN HIEN AI (Nen hng cho Ngi Lnh Quoc gia) Qua nhieu nam nghien ngam bai hoc chua xot tai Viet Nam va trc tnh trang soi ong hien nay tren the gii, cu Ngoai trng Henry Kissinger a viet them mot hoi ky khac, 365 trang, "Ending the Vietnam War, With new and updated material" - nh in tren ba quyen sach va c nha xuat ban Simon & Schuster, New York, phat hanh gan ay. Phan tai lieu mi va cap nhat hoa va noi ang c lu y v phan anh nhng y ngh chot cua tac gia da vao thi cuoc. Trong mot bai trc, chung toi a phan tch nhng nhan xet cua Kissinger (K) ve ng loi va ca nhan Tong thong Nguyen Van Thieu trong giai oan Hoa am Paris. Trai vi luan ieu thuyet giang trong cac hoi ky trc, K nay xuong giong, cong nhan va phan bua: "Thieu co u ly do e uat han cach oi x cua Hoa ky. Ong ay khong bao gi can tr hoa bnh nh cac nha ch trch thuoc phe phan chien vu cao. Thieu va x cua ong ang co mot van menh kha hn. Neu toi c biet Quoc hoi (My) co the cat vien tr cho mot ong minh trong canh nguy khon th toi a khong hoi thuc ky mot Hiep c nh toi a lam trong nhng thng thuyet cuoi cung nam 1972" (EVNW, trang 544). Li le xoa du ngoai giao nay thanh thc en mc nao? Bai hom nay th tom tac va pham bnh nhng g K viet ve viec ap dung kinh nghiem Viet Nam vao the tran phc tap hien lam cho Hoa ky ien au. A – Kissinger nhan nh theo ba giai oan. Giai oan 1: Nam 1975 Trong nhng ngay cuoi cung cua Viet Nam Cong hoa. Tong thong Gerald Ford co yeu cau K thao t nhan xet tong quat ve tnh hnh. Ban "giac th sau tham, melancholy memorandum" cua K e trnh gom co cac iem chnh sau ay: 1 - Chien tranh Viet Nam la cuoc chien dai nhat trong lch s Hoa ky, xa Nc me nhat va t lien he hien nhien nhat en nhng moi quan tam tc th cua nc My. Tuy nhien khi Chnh quyen quyet nh tham gia cuoc chien, quan chung ung ho, ke luon cac thanh phan chnh tr va bao gii la khoi tr mat chong oi ve sau. D luan a hoan nghinh Tong thong Eisenhower ve viec chia oi Viet Nam va thanh lap mot chnh phu chong cong  Mien Nam. Dan chung va gii truyen thong cung ong y khi Kennedy o binh nhieu hn va thay the Tong thong Diem. Phe c menh danh ve sau la "bo cau" nhan manh phai cu Viet Nam va can lat o Diem. Quoc hoi a ong thanh thong qua quyet ngh Vnh Bac Viet va quyet nh cua Johnson gi them quan lnh. Tong thong Nixon c co vo khi tuyen bo lan hoi rut quan va xuc tien hoa am tai Paris. Ve van e quan chung trong x Hoa ky ung ho chnh sach oi ngoai, bai hoc co the ghi lai la cac nhom chnh tr Hoa ky khong the cam thay thoai mai trong nhng v tr trai ngc vi thai o co truyen cua ho. ac biet, canh Dan chu T do My khong the ung ho lau dai mot cuoc chien chong mot phong trao cach mang, du phong trao nay co nhng chien thuat noi a phan ong cach may i na. Ho chap nhan ng loi tham chien manh hn cua Kennedy ma ho xem nh lanh tu cua ho nhng ho lai rut lui s ung ho oi vi ca nhan Johnson. Mot bai hoc ro rang khac la tat ca nhng phuc trnh ve chien cuoc,  ben trong va xuat phat t Chnh phu cung nh t bao gii, phai hoan toan lng thien va trung thc. Bo may thong tin cua Hoa ky, trong mot thi gian dai, co khuynh hng lac quan teu va khong soi sang quan chung ve tnh cach gian truan cua mot cuoc chien co the keo dai. Ve sau, cac phong vien tng thuat mot cach bi quan, lam khi khong xac ang. Tuy the, d luan cang ngay cang tin ho hn. Moi tuyen bo cua chnh quyen b phe phan chien va quan chung a nghi bac bo v cho rang lech lac. Bai hoc th ba la "tuyet oi can thiet tap trung cac nhan xet cua chung ta va cuoc tranh luan cong khai vao nhng iem chnh yeu "– du cac iem ay khong the thay ro moi em tren man anh truyen hnh. S tranh bien ve Viet Nam thng khong tranh khoi xoay ve nhng e tai ngoai dien, peripheral issues. Th du, cac "chuong cop" c xem nh tieu bieu che o an ap cua Chnh quyen Saigon. Quan chung quen rang chnh quyen nay trc dien mot ke thu a am sat, tra tan va giam cam vo so ngi Viet. "Chien dch Phng hoang" b a kch manh me trong khi Bac Viet va chien thuat Viet cong hung tn hn nghn lan. Vu rui ro My Lai lam lu m hnh anh Quan oi My oi x nha nhan thng dan. Vao cuoi cuoc chien, d luan cho rang Tong thong Thieu b quan chung bo ri nhng chnh Cong san a t choi bau c t do va phai dung vo lc e chinh phuc Mien Nam v khong loi cuon c s ung ho cua dan. Khong kem he trong la s quyet tam kien tr. Khi tham chien vao thap nien 60, Hoa ky co nhng thang d tai chnh. Tren phan na mot trieu ngi c gi qua Viet Nam . Nen kinh te My b thiet hai v the. Khi chien cuoc tan lui, Quoc hoi phui tay, t choi cap quan ph, du ch 2 % tong ngan khoang chi tieu trc o hang nam. Mat khac, Hoa ky tham chien nhan danh luan ly. Trc khi tieng sung cham dt, nhieu ngi cung a neu ra luan ly e chong oi chien tranh. Oai oam thay, khong mot ai e cap en luan ly cua s kien tr! Tren phng dien chien thuat quan s, can ket luan rang quan lc cua chung ta khong thch ng vi loai chien tranh Viet Nam. Ngay ca nhng Lc lng ac biet c huan luyen cho muc tieu nay. Mot phan v tnh chat cua cuoc chien. ay va la mot chien tranh cach mang anh bang dao gam gia em toi trong lang mac, va la mot cuoc au tranh toan dien doc het lc lng trong o ky thuat ong vai tro khong nho. Hai pha oi thu eu gap kho khan trong viec tm ra nhng chien thuat thch hp cho moi loai chien tranh. Nhng chung ta (Hoa ky) va Mien Nam VN vap phai nhieu van e hn v ri vao nhng "thai qua, excesses". That vay, khi chung ta (ngi My) xem ay la "our war" th chung ta khong cho ong minh VNCH chia trach nhiem. Nhng en giai oan chien tranh tr nen "their war, chung ta lai khong giup ho chien au. Chung ta chuan b Quan oi Mien Nam cho mot "cuoc chien quy c, main force warfare" sau 1954 (d oan mot tan cong kieu Trieu tien) nhng mot cuoc chien tranh chnh tr, political warfare, a xay ra. Sau 1973, Viet Nam Cong hoa sa soan au tranh chnh tr nhng lai b Bac Viet tong tan cong bang vo lc. mot s tan cong ch i 20 nam ve trc. Chnh sach ngoai giao My, bi nhng ly do neu tren, vap phai nhieu th thach va can mot thi gian e thang bang tr lai. Hoa ky khong the gi nguyen mot v tr ngoai giao lau hn vai tuan hay vai thang ma khong b cac nhom chnh tr trong x bat be , tuy chnh ho a tng co vo quan iem ay. Rot cuoc, phe ta phai ieu nh vi phe ta, nhng nhn roi nhng nhn, trong khi Bac Viet bam sat vao muc tieu ngoai giao cua chung va thay oi rat t v tr thng thuyet. Ch co ng loi ngoai giao mat, secret diplomacy, mi giup chung ta the hien phan nao mot s oi thoai ch xac. Ngay trong trng hp nay, pha Bac Viet tao ap lc d luan oi vi chung ta. Ngoai giao cua Hoa ky thng lam vao hoan canh suy on phai co gang cuong nhiet e tm ra nhng cong thc khi ong mot s ung ho tam thi va bo qua cac d biet s s trc mat gia chung ta va Hanoi. Di nghiep nay qua la mot moi am anh. gay nhieu tr ngai cho viec chong  mot v tr ngoai giao lau dai ma khong b d luan tai My tan cong. Cuoi cung, ngi My phai t van co nhng li loc g c thu thap  Viet Nam? K viet: " Toi ngh co nhieu li ch ma chung ta khong biet.Toi ngai rang chung ta ch bat au nhan thc c ngay bay gi nhu cau chong  v tr cua chung ta  cac ni khac mot khi that bai tai Viet Nam. Co the chung ta b bat buoc phai ho tr nhng tnh huong khac quyet liet hn e boi ap thiet hai va cung co manh lap trng e tai lap uy tn" (EVNW, trang 560). Theo K, quyet nh cua Hoa ky cu Mien Nam VN nam 1965 a giup Nam Dng khoi ri vao tay Cong san va bao ton s hien dien , quan s va kinh te, cung nh anh hng chnh tr cua My tai A chau. Mat khac, cac ong minh cua Hoa ky – ke luon Nht bon – khong cam thay phai phong b ve quoc phong. K ket luan: "Hoa ky co the tranh, trong danh d, t hanh xac va khong nen coi vai tro cua mnh trong chien tranh VN nh mot tai hai nhuc nha, disgraceful disaster. Nhng co gang cua Hoa ky – quan s, ngoai giao va chnh tr – khong vo bo. Chung ta a tra mot gia at nhng tr hoan c mi nam. Chung ta a thay oi e tao ra mot "cai trn v ai, overwhelming momentum," Toi khong tin rang cac binh s hay dan toc Hoa ky can phai t then." (trang 560) Giai doan 2: Nam 1985. Mot thap nien sau khi thao ban nhan xet tren ay e trnh cho Tong thong Gerald Ford, nhng bien ong don dap tren the gii thoi thuc K viet cho bao Washington Post mot bai khao luan vi nhng ket luan bo tuc tom tac nh sau :  Cach tot nhat e tranh chien tranh du kch la ap dung nhng chng trnh phong ng , preemption programs nh vien tr rong rai va cai cach trong cac quoc gia cot yeu oi vi Hoa ky Nhng mot khi chien tranh bung no, khong the thang c bang cai cach ma thoi. Trc khi gi quan , Hoa ky phai nhan thc ro rang tnh chat cua s e doa va nhng muc tieu thc tien. Khi a quyet tam hanh ong quan s, khong con chon la giai phap nao khac hn la chu toan muc tieu tuyen bo. Mot nc dan chu khong the nao thi hanh mot chnh sach ngoai giao nghiem tuc neu cac ang phai tranh gianh quyen lc khong t che trong cuoc tranh luan. Hoa ky co trach vu danh cho cac dan toc ong Dng mot c hoi phai chang e ton tai. Tnh trang phan tan noi bo a ngan tr Hoa ky thanh toan mon n nay .  (EVNW, trang 561) Giai oan 3 : Nam 2000 cho en nay. Trong hoi ky Ending the Vietnam War, K tam s: Ke t 1985, 15 nam a troi qua, toi khong thay oi ket luan cua toi nhng bo tuc them vi vai nhan nh. Chu thuyet domino khong the hien tai ong Nam A sau khi ong Dng sup o, nh nhng thanh phan dieu hau  My lo ngai trong thap nien 50. Cac co gang cua Hoa ky tai ban ao nay a giup cac tan quoc gia lung lay tr nen vng vang hn. Thay vao o, mot so dominos khac a nga tai nhng vung khong d oan trc. Ly do sup o khong gii han vao bi kch Viet Nam nhng tham canh  ong Dng a tao ra mot s thuc ay tam ly, psychological impetus, oi vi cac vung ay. Cuba gi mot lc lng vien chinh sang Phi chau sau thang sau ngay Saigon b thon tnh va khi mao mot cuoc noi chien. Sau o, Cuba va Nga so can thiep quan s  Afghanistan. Neu mot nc hau tien ve ky thuat nh Viet Nam khong chng minh kha nang chien thang c Hoa ky va neu s chia re noi bo tai My khong tao ra mot tnh trang te liet khung khiep th nhng hanh ong khieu khch va phieu lu nay co the xay ra hay khong ? Ba nam sau, Hoang e Iran b ao chnh. Vi s chuyen quyen he trong o, vung Vnh Ba T va An o dng mat thang bang a ly chnh tr cho en nay. Tiep theo, cac nhan vien ngoai giao My b bat lam con tin  Teheran. Hoang e Iran b Hoa ky bo ri (nh Ngo nh Diem, Marcos, Noriega..) trong khi canh Hoi giao oi lap tin rang lch s xoay chieu co li cho ho. Kinh nghiem Viet Nam khien Hoa Thnh on ngan ngai can thiep trong cac vu khung hoang.  Hieu qua domino , tuy nhien, gay mot anh hng bat ng va tai hai vi Nga so, ke oi thu cua The gii T do trong Chien tranh lanh. Khai thac the yeu cua Hoa ky, Mac T Khoa mao hiem can thiep  nhieu ni. Viec trai rong lc lng nh the a xuc tien s suy sup cua Nga so 15 nam sau. Tai Hoa ky, hieu qua domino co tnh cach tam ly tren het. Hn mot phan t the ky, sau ngay chien cuoc cham dt, nhng s chia re cua ky nguyen Viet Nam van dai dang trong cach mau thuan ngi My giai thch the gii : - Canh T do {Liberal Wing) cua the he tng song qua kinh nghiem chien tranh VN, chong manh liet viec x dung vo lc  ngoai x e tranh nhng ton that vo bo cho at nc. Mot so che nhao  thai do Chien tranh lanh, the Cold War attitudes  ma ho cho la mot s hieu lam, neu khong noi mot  phat minh  cua chnh quyen My. Ho a kch quan niem  quyen li quoc gia , concept of national interest  c xem nh kh cu phuc vu nhng chu-trng ch ky. Ho co vo ng loi hp tac a nguyen, multilateralism. Theo ngon t cua Kissinger, nhom nay tng trng cho mot nc Hoa ky b don ep ve tam ly, a symbol of American inhibitions. - Canh Bao thu va Tan bao thu (Conservatives and Neoconservatives), trai lai, ho hao mot chnh sach ngoai giao ra mat chong cong va bao ton nghiem nhat cai the chien lc quan bnh ve nguyen t lc.Ve van e duy tr s thang bang a ly chnh tr tai cac luc a, ho cha thong nhat t tng. Trong thap nien 60, ho a thanh cong giat sap e quoc Nga so nhng viec xay dng mot trat t mi cho the gii van nh hoan. K cho rang ky nguyen cua the he Chien tranh VN va Chien tranh lanh nay a cham dt. Theo ong, the he hau chien tranh VN khong thanh hnh bi nhng tranh luan lien he en cuoc chien ong Dng ma ho khong thong hieu. Ho cung khong cam thay co toi ve chu thuyet t li, doctrine of self-interest. Vu al-Qaida pha huy hai cao oc Trade Center tai New York ngay 11 thang 9,2001 la tieng chuong canh tnh the he hau chien tranh VN. Lan au tien sau cuoc noi chien Civil War Hoa ky, ke thu ngoai quoc tan cong trung tam iem nc My. Hanh ong khieu khch ngao man nay ay nhng cuoc tranh luan ve chien tranh VN vao hang th yeu. Phan ng au tien cua dan My la oan ket miet th e cho thay quoc gia nay quyet tam chang nhng t ve ma con bao toan hoa bnh va phat trien cua nhan loai. K ket luan : Cuoc au tranh nay se keo dai va phc tap. Khong the tranh khoi nhieu tng khac se xay ra. Lch s khong t tai dien chnh xac. Nhieu bai hoc cua chien tranh Viet Nam khong con c ap dung. Tuy nhien co mot bai hoc ang khac vao tam kham cua nhng ca nhan a song qua cuoc chien nay va luon ca tam kham cua a so ngi ch nghe ke lai: cac the che dan chu tien manh nh chap nhan oi au vi nhng d biet. Can nh rang xa hoi ch phat trien khi cac phe phai biet thoa hiep va chien au cho muc tieu chung thay v tm cach tieu diet lan nhau. (EVNW, trang 536) B – T du kch chien en chien tranh khung bo. Kissinger noi ung : Ky niem VN ang lui dan vao d vang. Hoa ky va the gii hien phai vat va ng au vi mot hnh thc chien tranh mi , toan cau, khong bien gii, khong cong khai tuyen chien, khong co Tong ch huy va Tong hanh dinh. Mot chien tranh a dien va toan dien, dung cuong tn ton giao e khung bo giet choc, khong biet ngay nao cham dt. Ke sach cua khung bo tan thi la ke sach boomerang, dung  gay ong ap lng ong  hay, noi cach khac, xoay sc manh anh ngc lai ke khai sinh sc manh. Tai New York ngay 11.9.2001, Bin Laden – do chnh CIA ao luyen tan tnh – a cho oat may bay thng mai My e anh giet My ngay tren lanh tho My. Ky thuat sieu ang truyen thong Hoa ky c nhom khung bo x dung tinh vi e lien lac noi bo. Ngay mai, ho se dung he thong tan tien ien nc, nguyen t, vien thong, tai chnh, hoa hoc, dc pham, vi trung hoc..vv..cua Hoa ky e tan cong Hoa ky. Trong mot tai lieu phat thanh , bin Laden a tuyen bo :  Vi phng tien be nho va c tin, chung ta co the anh bai sc manh quan s ln nhat trong thi ai van minh. Hoa ky yeu hn ngi ta tng !  Khung bo – vu kh cua ke yeu – c a len hang sieu chien lc. Chien lc nay m man mot  ky nguyen cac cuoc tranh chap bat can oi, conflits assymetriques, con dc goi la chien tranh khong quoc gia, stateless war , theo ngon t cua cac chuyen gia quan s. Bai mn Afghanistan va Irak hiem oc thap boi neu sanh vi vung lay VN. Bac Viet a da vao chu ngh a quoc gia e ay manh chien lc du kch toan dien chong My va sau o, ket thuc bang chien tranh quy c va vi pham Hiep c ngng chien e xam chiem Mien Nam. Khac vi chien tranh quy c, ke thu trong chien tranh khung bo tren khap the gii hien nay khong phai la nhng quoc gia. Ho thng xuyen bien dang, luon luon di ong e tranh lu lai dau vet. Nha khao cu Marwan Bishara goi ho la ke thu vo quoc gia, ennemis transnationaux ou infranationaux. Hien Lien Hiep Quoc co 12 cong c quoc te ve khung bo cha c ai Hoi ong phe chuan. Cac nc hoi vien con phai thng thao e nh ngha the nao la khung bo va toi ac chong nhan loai. Ngay 28.9.2001, Hoi ong Bao an LHQ thong qua mot ngh quyet buoc moi quoc gia bai tr khung bo va e doa trng phat nc nao bat tuan. Viec tra thu bang quan s, neu thc hien vo toi va, se tao ra nhng phan t khung bo mi, qua khch hn, san sang t v ao. C – Hoa ky can t che va phuc hoi uy lc cua Lien Hiep Quoc Can nguyen cua moi van e la sieu cng Hoa ky tr nen qua manh ve mat quan s, kinh te va xa hoi. Hoa ky t ban cho mnh quyen toi thng ap at quy tac, an nh cac moi e doa va x dung sc manh tren a cau. Nen  trat t mi  nay co lap Hoa Thnh on , gay chong oi va chia re the gii. Trong ba chu trng do My e cao: hoa bnh, dan chu va t do mai dch, khong co mot ly tng c thi hanh toan cau hay bao am an toan. Khong the dung vo lc ma thoi e chu toan trach vu chong gi, duy tr va khuech trng nhng muc tieu ay. Nen ngoai giao Hoa ky can thao g ngoi no Thanh chien bang cach m rong cam thong vi the gii Hoi giao, sm giai quyet tnh trang tranh chap gia Do Thai va Palestine trong tinh than cong bang, tai xet van e vien tr va, ac biet, phuc hoi uy lc cua Lien Hiep Quoc b Hoa Thnh on ha gia cho en nay. Du b suy yeu, ch co LHQ mi ban c tnh cach chnh thong cho moi quyet nh ap dung trong cong ong the gii. ******* Neu muon the hien that s  cong ly vo bien, Infinite Justice  (t ng trong Thanh kinh Coran c Tong thong George W.Bush chon e at ten cho chien dch tra ua al-Qaida), Hoa ky nen bnh tam lang nghe khat vong cua cac quoc gia. Dung bao lc e ap lai bao lc ch gay them han thu khong thoi. Hoa Thnh on can tai thu phuc s knh ne cua moi ngi khong ch bang sc manh vo song ve kinh te va quan s ma con bang quyet tam thc hien dan chu va t do cho nhan loai. LAM LE TRINH Thuy Hoa Trang Ngay 9.9.2003 Californie TH TCH "Ending the VN War" by H.Kissinger, Simon & Schuster, NY, 2003 "Fighting the wrong war" by Madeleine Albright, Foreign Affairs, October, 2003 "VN, The necessary war" by Michael Lind, Touchstone,NY, 2002 oc nhng bai khac bang tieng Viet, Anh va Phap cua tac gia tren trang nha http://www.centralstation.net/lamletrinh



Homepage Feedback / Commentaire / Y kien
Copyright  Lam Le Trinh - All Rights Reserved