Nhaø xuaát baûn Simon & Schuster, New York, vöøa cho phaùt
haønh vaøo ñaàu naêm nay quyeån hoài kyù môùi Ending the Vietnam War (EVNW)
cuûa cöïu Ngoaïi tröôûng Henry Kissinger, daøy 365 trang, vaø ñeà taëïng
cho coá Ñaïi söù taïi Saigon Elsworth Bunker vaø töôùng Creighton Abrams,
nguyeân Toång tö leänh Quaân ñoäi Hoa kyø ôû Vieät Nam.
Saùch goàm coù 14 chöông, ñuùc keát caùc taøi lieäu chính
ñaõ trình baøy trong boán hoài kyù tröôùc cuûa oâng :White House Years
(1979), Years of Upheaval (1982), Diplomacy (1994) vaø Years of
Renewal (1999), vaø boå tuùc vôùi nhöõng nhaän ñònh môùi, döïa vaøo
caùc thöû thaùch gaàn ñaây cuûa Hoa kyø treân theá giôùi. Ñoái vôùi caùc
ñoäc giaû goác Vieät, phaàn boå tuùc naøy maø nhaø xuaát baûn meänh
danh The Definite Account, Baûn Töôøng trình Döùt khoaùt - môùi
ñaùng chuù yù. Khoái diaspora Vieät, ñuùng theá, ñaõ pheâ bình khaù nhieàu,
vôùi ít thieän caûm, chuû tröông cuõng nhö caùc taùc phaåm tröôùc cuûa
Kissinger.
Trong trang phi loä cuûa EVNW, Kissinger (K) xaùc nhaän chieán
tranh taïi VN ñaõ gaây ly taùn traàm troïng trong noäi boä Hoa kyø vaø coù
theå xem nhö moät cuoäc Noäi chieán thöù hai, civil war , sau cuoäc Noäi
chieán Nam Myõ choáng Baéc Myõ (1642-1646). Thaät vaäy, trong lòch söû cuûa
sieâu cöôøng naøy, ñaây laø cuoäc chieán daøi nhaát ( 30 naêm, töø 1945
ñeán 1975, gaây ñaûo ñieân cho boán nhieäm kyø Toång thoáng), xa ñaát meï
nhaát, khoâng lieân heä vôùi nhöõng quan nieäm quoác phoøng coå ñieån cuûa
Hoa kyø vaø ñaõ thay ñoåi khoâng ít taân chính saùch ñoái ngoaïi. Theo
lôøi cuûa K, Vieät Nam "ñaõ trôû thaønh moät loã ñen, "a
black hole" trong kyù öùc lòch söû Hoa kyø."
Nôi trang 552 vaø keá tieáp, K thuù nhaän raèng ñeán nay.
oâng vaãn bò aùm aûnh bôûi caûnh suïp ñoå cuûa Chính phuû Saigon vaø cuoäc
di taûn hoãn loaïn cuûa quaàn chuùng Vieät. K keå laïi cuoäc ñieän ñaøm
vaøo hai giôø tröa ngaøy 29.4.1975 giöõa oâng vaø Boä tröôûng Quoác phoøng
James Schlesinger ñeå laáy moät soá quyeát ñònh khaån caáp nhö gia taêng soá
maùy bay tröïc thaêng CH-53s töø 13 leân 19 ñeå boác laøn soùng ngöôøi
traøn ngaäp khuoân vieân Toaø ñaïi söù Hoa kyø; thoâng baùo cho George Meany,
chuû tòch AFL-CIO hay caùc nhaân vaät choùp bu cuûa Toång Lieân ñoaøn Lao
coâng VN ñöoïc an toaøn; chuyeån leänh cuûa Toång thoáng Ford cho ñaïi söù
Graham Martin phaûi rôøi töùc khaéc nhieäm sôû vôùi lôøi nhaén nhuõ rieâng
cuûa K: "Chuùng toâi caàn nhöõng ngöôøi anh huøng cuûa chuùng toâi
trôû veà Hoa Thònh Ñoán. Khoâng coøn bao nhieâu anh huøng taïi ñaây!
(trang 548)." K ghi: Graham taùnh tình kieâu haõnh, thöôøng caûi lyù,
laém khi böôùng bænh, cöông quyeát vaø taän tuïy vôùi chöùc vuï. Tröôùc
ñoù, oâng ñoøi ôû laïi Saigon vôùi hai ngöôøi tình nguyeän ñeå chu toaøn
cuoäc di taûn daân Myõ vaø Vieät. Nhöng Toaø Baïch OÁc khoâng muoán oâng bò
Quaân Baéc Vieät baét laøm con tin. Trong voøng hai hoâm, Ñs Martin cho di taûn
ñöôïc 50,000 daân Nam Vieät vaø 6,000 Myõ kieàu. Martin maët muõi bô phôø,
giöõa côn soát naëng. rôøi Saigon ngaøy 30.4.1975 ñuùng 4 giôø 58 saùng
treân chieác tröïc thaêng choùt ñöa oâng ra chieán haïm USS Blueridge boû neo
taïi Thaùi Bình Döông. Luùc ñoù 129 thuûy quaân luïc chieán Hoa kyø (coù
traùch vuï baûo veä cuoäc di taûn) bò keït laïi khoâng bieát vì lyù do gì.
Bôûi theá, phaûi toå chöùc moät cuoäc khoâng vaän helo-lift ñeå caáp
cöùu hoï. Hai giôø sau, nhöõng chieác xe taêng Baéc Coäng tieán vaøo Dinh
Ñoäc laäp ñeå giaûi taùn Chính phuû Döông Vaên Minh vaø ñoåi teân Saigon
ra Thaønh phoá Hoà Chí Minh.
Chuùng toâi choïn phaân tích phaàn boå tuùc vaø caäp nhaät
hoaù cuûa quyeån hoài kyù EVNW veà hai ñeà muïc: 1) Kissinger bình phaåm Toång
thoáng Thieäu 2) Nhöõng baøi hoïc töø chieán tranh Vieät Nam.
Döôùi ñaây laø baøi ñaàu : Toång thoáng Nguyeãn Vaên
Thieäu vaø Hoaø ñaøm Paris.
*****
Trong EVNW, K ñeà caäp nhieàu ñeán TT Thieäu trong laõnh vöïc
quaân söï, chính trò vaø ngoaïi giao. Kissinger ghi laïi moät soá nhaän xeùt
veà phong caùch caù nhaân vaø "thuû ñoaïn" cuûa nhaø laõnh ñaïo
Ñeä nhò Vieät Nam Coïng hoaø. Nhöõng "neùt chaám phaù" naøy laø
nhöõng söû lieäu giuùp hieåu theâm moái lieân heä caêng thaúng Vieät-Myõ
vaø lyù do tan raõ cuûa lieân minh Hoa Thònh Ñoán - Saøigon keát thuùc baèng
vieäc böùc töû Mieàn Nam VN. Xin toùm taéc nhöõng ñieåm chính sau ñaây:
- Nhöõng cuoäc ñaáu trí soâi noåi vaø gay gaét.
Nghò hoäi Paris keùo daøi boán naêm, töø 1969 ñeán 1973. Cho
ñeán thaùng 7.1972, cuoäc ñaøm phaùn daãm chaân taïi choå sau 174 phieân
nhoùm coâng khai vaø 18 phieân hoïp maät. Phaùi ñoaøn Baéc Vieät do Xuaân
Thuyû caàm ñaàu nhöng thöïc quyeànï trong tay Coá vaán Leâ Ñöùc Thoï.
Phaùi ñoaøn Myõ do K höôùng daãn. Cuoäïc ñoái thoaïi giöõa nhöõng
ngöôøi ñieác naøy ñöôïc khai thoâng ngaøy 1.8.1972, trong buoåi hoïp daøi 8
giôø ñoàng hoà. Tröôùc vieãn aûnh Nixon coù hy voïng thaéng ñoái thuû Mc
Govern vaø ñaéc cöû nhieäm kyø hai vaøo thaùng 11, Thoï toû ra meàm deõo,
taùn thaønh vieäc laäp moät Chính phuû laâm thôøi ba thaønh phaàn, khoâng
ñoøi TT Thieäu phaûi töø chöùc, chaáp nhaän thaûo luaän caùc vaán ñeà
chính trò vaø chuyeän ngöng baén taïi choå. Tröôùc caùc dieãn tieán aáy,
Nixon thuùc K ñeán gaëp Thieäu taïi Saigon ngaøy 17 thaùng 8 ñeå thoâng baùo
vaø chuaån bò taùi nhoùm vôùi Thoï ngaøy 15 thaùng 9 taïi Paris.
Thieäu tieáp K vaø ñaïi söù Bunker taïi Dinh Ñoäc laäp moät
caùch "chöõng chac vaø nhaõ nhaën " tröôùc maët Coá vaán
Nguyeãn Phuù Ñöùc (ñöôïc K moâ taû chaâm bieám nhö "moät saûn
phaåm myõ leä cuûa heä thoáng giaùo duïc Phaùp, chuyeân ñònh nghóa tröøu
töôïng, keát luaän laïc ñeà vaø coù taøi caõi böôùng") vaø
bí thô Hoaøng Ñöùc Nhaõ ("chaùu taâm phuùc cuûa Thieäu, loái
30 tuoåi, phuï taù baùo chí, töøng du hoïc taïi Hoa kyø, tieâm nhieåm göông
thaønh coâng cuûa caùc chaøng treû lanh lôïi trong phim xi-neâ, aên baän
ñuùng moát Hollywood, töôùng maïo gioáng hao hao Alan Ladd thôøi thanh xuaân,
noùi tieáng Anh troâi chaûy vaø vaãn giöõ laïi töø baûn goác Vieät Nam moät
khaû naêng möu loïan voâ bieân. an infinite capacity for conspiracy." K ghi
theâm: "Bunker vaø toâi, caõ hai, ñeàu ñoàng yù raèng (Nhaõ) ñaõ
gaây nhieàu raéc roái baèng caùch thoåi phoàng moãi söï hieåu laàm."
(EVNW, trang 310)
K nhaän ñònh khoâng deã gì ñoïc ñöôïc yù kieán thaàm
kín cuûa TT Thieäu qua caëp maét "linh hoïat, sparkling" cuûa
oâng. Caûm töôûng chung laø TT Thieäu vaø chính phuû Saigon khoâng saün saøng
thöông nghò hoaø bình; hôn theá, hoï "coù veõ chaân thöïc lo
sôï hoaø bình ." Thieäu baùc boû caùc ñeà nghò, luoân caû ñeà
nghò cuûa Myõ veà thaønh phaàn UÛy ban Hoaø giaûi Hoaø hôïp Quoác gia, vì
tin Mieàn Nam VN saép "thaéng traän hoaøn toaøn", sau khi
töôùng Ngoâ Quang Tröôûng ñaõ taùi chieám thò xaõ Quaûng trò vôùi söï
yeåm trôï cuûa khoâng löïc Myõ, gaây thieät haïi cho phaân nöûa löïc
löôïng chieám ñoùng cuûa Baéc Vieät, loái 75.000 ngöôøi.
K than cuoäc ñoái thoaïi Saigon Hoa Thònh Ñoán dieãn
tieán nhö "moät vôû bi kòch Hy-laïp, trong ñoù moãi beân vì theo
ñuoåi nhöõng nhu caàu rieâng cuûa mình, ñaõ taïo ra nhöõng gì maø chính
hoï laïi khieáp sôï nhaát...Thieäu laø moät nhaø aùi quoác vaø moät
ngöôøi raát thoâng minh. OÂng ñaõ phuïc vuï xöù sôû oâng trong moät cuoäc
chieán taøn khoác vôùi khaû naêng vaø loøng taän tuî...Muïc tieâu cuûa Hoa
kyù laø danh döï. Vaán ñeà cuûa Thieäu laø toàn taïi. Thieäu khoâng coù
moät giôùi haïn naøo ñeå sai laàm." (trang 314).
B - TT Thieäu möu trí , ñoùng kòch gioûi vaø phaûn öùng
nhieàu caùch.
K vieát: "Chuùng toâi (Hoa kyø) nhaãn naïïi tìm giaûi
phaùp. Thieäu laïi aùp duïng chieán thuaät laãn traùnh, elusive tactics.
OÂng aáy laéng nghe, neâu caâu hoûi, ñeà nghò söûa ñoåi, thaûo luaän chi
tieát thöïc thi nhöng khoâng bao giôø neâu ra moât vaán ñeà gì roû reät ñi
thaúng vaøo trung taâm cuoäc thöông thuyeát. OÂng luoân luoân giöõ söï
ñoàng yù ôû ngoaøi taàm tay (EVNW, trang 311).
Trong tình caûnh "OÂng noùi gaø, Baø noùi vòt", K
vaø Thieäu thoaû thuaän trao ñoåi thoâng ñieäp qua trung gian cuûa Bunker ñeå
giaûi quyeát nhöõng ñieåm baát ñoàng. Sau ñoù, Thieäu ruùt vaøo yeân
laëng, ñeå cho Nhaõ hoïp baùo ñaû kích muïc tieâu cuûa Myõ vaø luoân caû
Bunker. Bunker böïc boäi xin gaëp TT Thieäu nhöng khoâng ñöôïc phuùc ñaùp.
Dinh Ñoäc laäp cuõng khoâng traû lôøi nhöõng khoaûn pheâ bình cuûa K veà
baûn giaùc thö cuûa Thieâu gôûi cho K. K goïi ñoøn pheùp uø lì naøy Bravado
maø K ñònh nghóa: "Bravado laø aùo giaùp cuûa keû yeáu. Ñoù laø moät
söï bieåu dieãn hung haêng trong moät tình traïng hoaûøng hoát."
(trang 315 EVNW)
Theo K, naïn nhaân cuûa caùch ñoái xöû "daèn maët"
cuûa Chính phuû VNCH laø ñaïi söù Elsworth Bunker, phuïc vuï 5 naêm, döôùi
thôøi hai Toång thoáng Myõ vaø Vieät vaø luoân luoân coá gaéng beânh vöïc
quan ñieåm cuûa Saigon. Bunker luoân luoân phaûi chôø ñôïi khi xin hoäi kieán
vôùi TT Thieäu, bò ñình hoaûn nhieàu phen, vaø thöôøng nhaän ñöôïc
nhöõng caâu " traû lôøi aên trôùt, neáu khoâng noùi roû raøng giaû
doái, evasive if not downright deceptive answers" Tuy theá Bunker khoâng
bao giôø môû mieäng than phieàn (EVNW, trg 346)
Sau khi tieáp xuùc vôùi hai Ngoaïi tröôûng Dobrynin (Moscou)
vaø Huang Hoa( Baéc kinh), K nhoùm vôùi Xuaân Thuûy ngaøy 17.10.1972 taïi Paris ,
thu hoaïch moät soá nhaân nhöôïng veà UÛy ban Hoaø giaûi Hoaø hôïp Quoác
gia, chöông trình thay theá vuõ khí cuû taïi Mieàn Nam VN ..vv.. K bay qua Saigon
ngaøy 19 thaùng 10 ñeå trình baøy toaøn baûn döï thaûo Thoaû hieäp cho
Thieäu. Nixon daën K traùnh chaïm traùn tröôùc ngaøy baàu cöû Toàng thoáng
thaùng 11 taïi Hoa kyø. K vaø Bunker phaûi ñôïi 15 phuùt, Hoaøng Ñöùc Nhaõ
môøi vaøo phoøng hoïp. TT Thieäu khoâng coù moät lôøi chaøo ñoùn xaõ giao,
thaûn nhieân ñoïc vaø khoâng pheâ bình böùc thô rieâng cuûa Nixon do K trao
laïi. Xong Thieäu môøi hai vò khaùch Myõ böôùc sang phoøng keá beân ñeå
gaëp Hoäi ñoàng An ninh Quoác gia, coù hai ñaïi söù Traàn Kim Phöôïng (Hoa
Thònh Ñoán) vaø Phaïm Ñaêng Laâm (Paris) tham döï. Phaùi ñoaøn Hoa kyø coù
theâm Phoù Ñs Charles Whitehouse, töôùng Abrams, Ñs Sullivan, W. Lord vaø David
Engel). Baàu khoâng khí naëng neà baét ñaàu. Thieäu tuyeân boá giao cho Nhaõ
thoâng dòch maëc duø phiaù VN ñeàu noùi tieáng Anh thoâng thaïo. Nhaõ "baét
ñaàu cheá dieåu vai troø cuûa mình, proceeded to mock his role" baèng
caùch chæ toùm taéc laïi gaàn phaân nöûa taát caû lôøi thuyeát trình cuûa
K. Khi K löu yù veà ñieåm naøy. Nhaõ traû lôøi ngaùo ngoå "I am a
master of contraction, Toâi laø moät böïc sö veà khoa caét ngaén!". K
ghi: "Nhö thöôøng leä, TT Thieäu hoûi voøng quanh, traùnh ñeà caäp
thaúng vaán ñeà hieäp öôùc chính. Baát thaàn, oâng chaát vaán toâi: Hieäp
öôùc coù caàn thieát cho chuyeän baàu Toång thoáng Myõ hay khoâng? Toâi
lieàn ñoïc cho oâng nghe taøi lieäu vieát tay cuûa Nixon daën toâi: "Do
not let the timing be affected by the election."
Roû raøng Thieäu khoâng muoán kyù sôùm Trong thaâm
taâm, Thieäu dö bieát cuoäc du haønh cuûa K taïi Saigon nhaèm muïc tieâu thuùc
Thieäu chaáp nhaän ngay hieäp öôùc vì coù lôïi cho öùng cöû vieân Nixon.
Thieäu lôïi duïng ñeå ñoøi hoûi moät soá tu chính. Phiaù Hoa kyø than
phieàn chíeán thuaät trì höôûn, mua thôøi gian, vaø maäp môø - dilatoriness,
procrastination, ambivalence - cuûa chính quyeàn Saigon. (EVNW, trang
350-351).
Ngaøy 21 thaùng 10, Ngoaïi tröôûng Traàn Vaên Laém trao cho K
baûn ñeà nghò söûa laïi 23 ñieàu khoaûn trong döï thaûo Hieäp öôùc. Theo
chöông trình, K vaø Bunker gaëp laïi Hoäi ñoàng An ninh VNCH luùc 2.30 tröa
cuøng ngaøy. Luùc 3 giôø chieàu, Nhaõ ñieän thoaïi ñeå thoâng baùo
khoâng cho bieát lyù do vaø khoâng moät tieáng xin loåi phieân nhoùm
hoaõn ñeán 5 giôø chieàu . "Y hòch theo kieåu caùch cuûa Humphrey Bogart
maø coù leõ Nhaõ ñaõ hoïc ñoøi ñaâu ñoù treân maøn aûnh!",K cay
cuù ghi laïi nhö vaäy (EVNW,trang 358).
Ñuùng 5 giôø 30, vaãn khoâng thaáy hình boùng TT Thieäu.
Bunker böïc mình keâu Dinh Ñoäc laäp thì ñöôïc traû lôøi Thieäu ñang
nhoùm Hoäi ñoàng Noäi caùc. Bunker ñoøi noùi chuyeän vôùi Nhaõ. Vaên phoøng
ñaùp: Nhaõ vöøa böôùc ra ngoaøi, khoâng bieát ñi ñaâu. Moät giôø sau
töùc laø treå gaàn 5 giôø theo öôùc heïn Thieäu ñieän thoaïi
cho Bunker hay Noäâi caùc chöa hoïp xong. 45 phuùt sau, Nhaõ ñieän thoaïi baùo
tin Thieäu seõ tieáp K vaø Bunker ngaøy keá tieáp, luùc 8 giôø saùng. Bunker
baét beû: "coù söï chaäm treå ít nöûa 24 giôø ñoàng hoà, giôø Hoa
Thònh Ñoán." Nhaõ lieàn gaùt ñieän thoaïi. K vaø Bunker hoûi nhau: "Nhöõng
haønh vi xaác xöôïc naøy phaûi chaêng baùo hieäu moät vuï chaïm traùn saép
ñeán? Veà vaán ñeà gì?" (EVNW, trang 358-359).
Ñeâm 21 thaùng 10, xaûy ra hai chuyeän heä troïng:
1 Loái 9 giôø, Thieäu phoân cho Bunker ñeå than phieàn,
"vôùi moät gioïng gaàn nhö cuoàng noä" (nearly hysterical) raèng
caùch ñoù ba tuaàn, töôùng Alexander Haig, phuï taù cho K, ñeán Saigon aâm
möu ñaûo chính Thieäu; nay nhaân vieân cuûa eâ kíp K cuõng ñang chuû tröông
vieäc naøy. Leõ taáât nhieân, Bunker vaø K cöïc löïc phaûn baùc, cho ñaây
laø tin ñoàn voâ caên cöù.
2 Heä troïng hôn, cuõng trong ñeâm 21.10, ñeå khieâu
khích Saigon vaø gaây ngôø vöïc, Haønoäi tuyeân boá chaáp nhaän phaûn
ñeà nghò cuûa Hoa kyø, ñaëc bieät veà soá tuø binh taïi Mieân, Laøo vaø
veà vaán ñeà ngöng chieán taïi choå. Tuy nhieân, Baéc Vieät phaïm moät sai
laàm lôùn: Thuû töôùng Phaïm Vaên Ñoàng baát thaàn môøi nhaø baùo danh
tieáng Arnaud de Borchgrave ra phoûng vaáùn y taïi Haønoäi. Ngaøy 23 thaùng 10
trong luùc K chöa rôøi Saigon de Borchgrave coâng boá baøi phoûng
vaán trong ñoù Ñoàng xaùc nhaän (laùo) moät Chính phuû Lieân hieäp Chuyeån
tieáp vôùi ba thaønh phaàn seõ ra maét taïi Mieàn Nam VN; maët khaùc, Ñoàng
noùi ñaõ thoâng baùo cho Ngoaïi giao ñoaøn hay Hieäp öôùc hoaøn taát vaø
Chính quyeàn Baéc Vieät saép toå chöùc aên möøng thaéng lôùn ! (trang 360)
Saùng chuùa nhöït 22 thaùng 10, ñuùng 8 giôø, traùi vôùi
döï ñoaùn, vuï chaïm traùn vôùi Thieäu khoâng xaûy ra. K vieát: "Thaät
vaäy. hình nhö Thieäu ñaõ daøn moät kòch caûnh meâ-loâ (melodrama) ngaøy
hoâm tröôùc ñeå taïo ra moät daùng ñieäu ñoäâc laäp coù theå giuùp oâng
thoaû thuaän vôùi chuùng toâi vaøo giôø choùt." Tröôùc maët Bunker
vaø Nhaõ, Thieäu nhaéc sô nhöõng ñieàu dò nghò thoâng thöôøng ñoái vôùi
baûn Hieäp öôùc vaø nhaán maïnh raèng muïc tieâu cuûa Hoa kyø laø ruùt ra
khoûi cuoäc chieán nhöng ñoái vôùi VN, ñaây laø vaán ñeà sinh töû .
Chieàu 22.10.1972, K vaø Bunker trôû laïi vieáng TT Thieäu
theâm hai tieáng luùc 5 giôø. K ghi laïi: " Moät cuoäc gaëp gôû ly
kyø! Thieäu töø choái xöû duïng tieáng Anh maø oâng thoâng thaïo. Trong
luùc noùi chuyeän, OÂng nhieàu laàn baäc khoùc vì töùc giaän hôn vì
ñau khoå, toâi vaø Bunker nghó vaäy. (Hoaøng Ñöùc) Nhaõ thoâng dòch. vaø,
ñeán nhöõng ñoaïn thích hôïïp, y cuõng khoùc theo!" (trang 364)
C Nhöõng aùp löïc vaø ñe doaï ñoái vôùi Toång
thoáng Thieäu.
Trong giai ñoaïn Hoaø ñaøm Paris, TT Thieäu bò aùp löïc töø
töù phiaù: phe phaùi ñoái laäp trong nöôùc, keû thuø Coäng saûn vaø ñoàng
minh Hoa kyø. Trong phaàn daãn ñaàu cuûa hoài kyù EVNW, trang 35, K so saùnh
thaân phaän haåm hiu vaø eùo le cuûa hai laõnh tuï Ñeä nhaát vaø Ñeä nhò
Coïng hoaø VN ôû trong theá treân ñe, döôùi buùa: Ngoâ Ñình Dieäm bò toá
caùo tìm caùch ñieàu ñình vôùi Haønoäi. Traùi laïi, Nguyeãn Vaên Thieäu
bò leân aùn vì baùc boû söï thoaû hieäp. Nhöng Thieäu khoâng gan lì, khí
khaùi nhö Dieäm.
Tröôùc thaùng 10.1972, Baéc Vieät naèng naëc ñoøi Hoa Thònh
Ñoán buoäc Chính phuû "hieáu chieán" Mieàn Nam do Thieäu caàm ñaàu
phaûi töø chöùc. K tieát loä: Leâ Ñöùc Thoï ñaõ gaëp rieâng K ôû beân
ngoaøi phoøng Hoäi nghò ñeå nhoû to chæ caùch xoaù boû Thieäu hoaêïc baèng
baàu cöû, hoaëc baèng ñaûo chính vaø ngay caû baèng aùm saùt. Thoï cuõng
nhö Xuaân Thuûy thay phieân "duï khò" K chaáp nhaän yù kieán cuûa
hoï, cho ñoù laø moät "böôùc tieán quan troïng, taïo ñieàu kieän
thuaän lôïi ñeå thoaû hieäp". Xuaân Thuûy coøn noùi vôùi K: " This
understanding is between us only. It is not divulged, Chuyeän naøy chæ bieát
rieâng giöõa chuùng ta maø thoâi. Khoâng xì ra ngoaøi!"(trang 218-220)
Trong hoài kyù, K theà thoát raèng Hoa Thònh Ñoán ñaõ baùc
boû ñeà nghò baát löông vöøa noùi. Tuy nhieân, K khoâng daáu dieám vieäc
Hoa kyø ñaõ duøng bieän phaùp ñe doïa coâng khai cuùp vieän trôï (taøi
chính laãn quaân söï) cho Mieàn Nam VN neáu Thieäu töø choái kyù Hieäp
öôùc vôùi Haønoäi. Nhö ñaõ ghi treân, TT Thieäu toá caùo thaúng thöøng
ngaøy 21.10.1972 treân ñieän thoaïi Haig vaø Kissinger chuû möu moät vuï ñaûo
chính. Ñieåm naøy nhaéc laïi cuoäc ñieän ñaøm laàn choùt ngaøy 1.11.1963
giöõa TT Dieäm vaø Thaùi thuù Cabot Lodge.
Naêm 1968, khi Thieäu chæ trich saùng kieán hoaø bình cuûa
Lyndon Johnson, cuõng coù tin ñoàn Thieäu seõ bò loaïi boû. Trong dieãn vaên
töø chöùc ngaøy 21.4.1975, TT Thieäu coù nhaéc laïi: "Xin ñoàng baøo
nhôù raèng naêm 1968, aùp löïc cuûa ngöôøi Myõ khoâng phaûi laø
nhoû...Hoài ñoù, toâi ñaõ noùi vôùi ñoàng baøo, neáu ñoàng baøo tin vaøo
yù ñoà chính trò cuûa Myõ thì ñoàng baøo seõ maát heát." Söï
ñaéc cöû cuûa Nixon vaøo thaùng 11. 1968 ñaõ cöuù nguy ñöôïc Thieäu. Tuy
nhieân , naêm 1972, ñeå eùp Thieäu nhaân nhöôïïng trong Hoaø ñaøm Paris,
Nixon khoâng do döï vieát thô ngaøy 6 thaùng 2 löu yù Thieäu raèng Hoa kyø
" khoâng muoán thaáy taùi dieãn taïi VN bieán coá töông töï
nhö bieán coá maø chuùng toâi ñaõ gheâ tôûm naêm 1963." Lôøøi ñe
doïa khoâng uùp môû naøy hieäu nghieäm: Ngaøy 21 thaùng gieâng 1973, Thieäu
noùi vôùi Bunker qua ñieän thoaïi: "Toâi ñaõ laøm taát caû nhöõng
gì coù theå laøm ñöôïc cho xöù sôû toâi." Ngaøy 22.4.1975, Thieäu
töø chöùc, trao quyeàn cho Traàn Vaên Höông, vì sôï bò thanh toaùn nhö TT
Dieäm (maø Thieäu toû ra kính troïng vaø cho toå chöùc leã caàu hoàn haèng
naêm). CIA ñöa Thieäu vaø Khieâm qua Ñaøi loan.
Hai hoâm sau, ngaøy 23 thaùng gieâng, hoài 12 giôø 45, döôùi
moät baàu trôøi aûm ñaïm, möa gioù suït suøi, Kissinger vaø Leâ Ñöùc Thoï
pheâ chuaån Hieäp ñònh Paris taïi Trung Taâm Hoäi Nghò Quoác Teá, khaùch saïn
Majestic, ñaïi loä Kleùber. Vieät Nam Coïng hoaø bò böùc töû.
KEÂT LUAÄN
Kissinger keát thuùc hoài kyù EVNW vôùi nhaän ñònh: Cuoäc
tranh luaän veà Vieät Nam ñeán nay vaãn chöa ñem laïi nhöõng lôøi giaûi
thích ñaùng. Trong laõnh vöïc chính trò, Chính quyeàn Myõ coù khaùi nieäm (concept)
nhöng khoâng gaây ñöôïc söï ñoàng thuaän trong nöôùc (consensus)
Caùc nhaø pheâ bình chæ trích haêng say hôn laø phaân tích (passion without
analysis). Chieán thuaät du kích vaø ñoái ngoaïi cuûa Baéc Vieät höõu
hieäu. Vaø Watergate ñaõ trieät haï hy voïng cuoái cuøng cuûa Hoa kyø ruùt
quaân trong danh döï. Toùm taéc, kinh nghieäm thu ñöôïc töø cuoäc chieán
ñaõ qua laø "Hoa kyø khoâng bao giôø neân ñeå lôøi cam keát cuûa mình
bò xeù naùt bôûi nhöõng ly giaùn noäi boä, America must never again permit
its promise to be overhelmed by its divisions." (EVNW, trang 11-12).
Töø 31.12.1971 cho tôùi ngaøy 22.3.1975, Nixon ñaõ gôûi cho TT
Thieäu 31 böùc thô vaø G. Ford 4 böùc cam keát seõ traû ñuõa maïnh neáu
Hanoäi vi phaïm Hieäp öôùc Paris. Caùc ñieäp vaên naøy ñeàu höùa cuïi.
Noäi dung Hieäp ñònh Paris thoaû maõn gaàn toaøn boä nhöõng ñieàu kieän maø
Baéc Vieät ñoøi hoûi 4 naêm veà tröôùc, vaøo thaùng 5.1969. Ñöôøng loái
thöông thuyeát maät vaø daønh thöông thuyeát theá cho VNCH daãõn ñeán keát
quaû Saøigoøn bò baùn ñöùng. Ñöôïc Nguyeãn Tieán Höng phoûng vaán taïi
Londres veà boån phaän vôùi Ñaát nöôùc, TT Thieäu traû lôøi: "Toâi
coù traùch nhieäm nhöng khoâng coù toäi, Je suis responsable mais pas
coupable!" ("Hoà sô maät Dinh Ñoäc laäp, trang 601).
Sau buoåi phoûng vaán daøi taïi Dinh Ñoäc laäp ñaàu thaùng
gieâng 1973, tröôùc ngaøy kyù Hieäp ñònh Paris, nöõ kyù giaû YÙ Oriana
Fallaci (ngöôøi ñaõ töøng dieän kieán Kissinger vaø Voõ Nguyeân Giaùp),
nhaän xeùt: " Coù ít nhieàu nhaân caùch trong Thieäu vaø thaûm kòch
cuûa oâng. Chuùng ta coù thaät hieåu oâng hay khoâng? Ít nöûa, trong giôø
phuùt ñaêïc bieät naøy, oâng khoâng coøn laø con muùa roái loá bòch cuûa
ngöôøi Myõ nhö chuùng ta töôûng... Toâi hoan hæ toû loøng thöông xoùt vaø
kính troïng ñoái vôùi oâng." (saùch Interview with History, trang
48)
Ñoái vôùi ñoàng minh VNCH baïc phöôùc, Nixon, Ford, Kissinger
vaø Haig ñeàu hoái tieác chia buoàn - Requiescat In Pace, Haûy yeân giaác
ngaøn Thu! Ñoái vôùi TT Thieäu (qua ñôøi ngaøy 29.9.2001 taïi Boston,
Massachussets), taát caû ñeàu khen xaõ giao laø " yeâu nöôùc vaø coù coá
gaéng toái ña...vv.." Duø sao, söï hy sinh töùc töôûi cuûa Ñeä nhò
Coïng hoaø VN ñaõ giuùp taïo moät thôøi khoaûng vöøa phaûi, a decent
interval, ñeå Hoa kyø taùi phoái trí chính saùch ôû AÙ chaâu vaø treân
theá giôùi daãn ñeán söï suïp ñoå cuûa ñeá quoác Nga soâ. Vaøo thaùng
4.1975, nhaø caàm quyeàn Hoa Thònh Ñoán nhö quan Toaø Ponce Pilate trong
Thaùnh kinh ñaõ khoâng luyeán tieác röûa tay, laät qua trang söû Vieät
Nam. VNCH laø con deâ teá thaàn treân baøn thôø tranh daønh ngoâi thöù giöõa
caùc Ñaïi cöôøng.
Hieän nay, nöôùc Myõ laâm vaøo moät chieán traän môùi,
phöùc taïp gaáp boäi, veà lyù töôûng, chieán ñòa vaø chieán thuaät. Tính
chaát cuûa moái ñe doïa khoâng maäp môø. Nhöõng baøi hoïc naøo thu thaäp
taïi Vieät Nam coù theå ñem ra aùp duïng trong nhöõng ngaøy saép ñeán? Ñoù
laø noäi dung cuûa baøi saép tôùi cuûa chuùng toâi.
LAÂM LEÃ TRINH
Thuûy Hoa Trang
Ngaøy 17.8.2001
California.
THÖ TÒCH
1- A History of Americas involvement in & Extrication from
the Vietnam War- Ending the Vietnam War", with new and updated material,
by H.Kissinger ,Simon & Schuster NY 2203
2- Hoà sô maät Dinh Ñoäc laäp. by Nguyeãn Tieán Höng
& Jerrold L.Schecter, Harper & Row,1986
3- Maïn ñaøm vôùi Ngoaïi tröôûng Traàn Vaên Laém by
Laâm Leã Trinh. baùo Ngöôøi Vieät, Californie, 4.9.1999-
4 "Hoài kyù cuûa Nguyeãn Thò Bình vaø Maët
Traän Giaûi phoùng Mieàn Nam tieát loä veà Hieäp ñònh Paris"by Laâm
Leã Trinh, trong taïp chí Daân chuû vaø Phaùt trieån, Dormund, Ñöùc
quoác, 17.5.2001
5 Ñaøi phaùt thanh VN Haûi Ngoaïi, Hoa Thònh Ñoán,
phoûng vaán Ls Laâm Leã Trinh ngaøy 20.2.2003 veà taùc phaåm "No Peace,
No Honor" cuûa Larry Berman vaø Hoaø ñaøm Paris, Baùo Theá giôùi Ngaøy Nay,
Wichita, Kansas.
6 - "Interview with History" by Oriana Fallaci,
Houghton Mifflin Co, Boston, 1976
.
Ñoïc nhöõng baøi khaùc cuûa taùc giaû baèng tieáng Vieät,
Anh vaø Phaùp treân maïng löôùi website http://www.centralstation.net/lamletrinh.