Lam Le Trinh - Yeu Va Han Nc My

Feedback, Commentaire, Y kien

Yeu Va Han Nc My
Lam Le Trinh / Lam Le Trinh

Homepage, Acceuil, Trang Nha
Leading the world means acting not as its commander in chief but as its concierge (Michael Mendelbaum) Sau khi chien tranh lanh cham dt, Hoa ky la sieu cng duy nhat tren a cau vi sc manh vo ch ve ky thuat, kinh te va quoc phong. D nhien, s kien nay gay lo ngai va ganh t khap ni. Ngay 20.9.2002, chnh quyen George W. Bush cong bo van kien xac nh  chien thuat quoc gia an ninh cua Hoa ky. Tan kien truc a ly chnh tr gom co, tren thng nh, mot sieu cng oc nhat la Hoa ky ang nam ngoi ba chu ve quan s va khong do d  hanh ong n phng, neu can, e thc hien quyen t ve bang cach tan cong e phong ng. Noi cach khac, khi nhan nh co mot e doa cap bach, Hoa ky se can thiep ngay trc khi moi hiem nguy cu the hoa Tren thc te, My tai lap  quyen ra tay trc c Hitler ap dung nam 1941 chong Nga so va c Nht neu ra, cung nam do, e tan cong Tran Chau Cang tai Hawai. Chnh sach nay cung xoa bo nguyen tac can ban cua Luat quoc te ghi trong Hiep c Westphalie, nam 1648, quy nh rang mot quoc gia khong the can thiep bang vo lc vao noi bo cua mot x co ay u chu quyen. To chc OTAN a bat chap nguyen tac va no khi tham chien nam 1999 tai Kosovo. nhan danh quyen can thiep v ly do nhan ao Vi chu trng preventive strike, Hoa ky cham dt nen trat t quoc te thiet lap nam 1945 bi Lien Hiep Quoc cuoi e nh The chien, Mot thap nien sau ngay bc tng Ba Linh sup o nam 1989, Hoa Thnh on xac nh mot cach ngao man, vai tro lanh tu toan vu, global leader  cua mnh. Nh lai, trc ay, moi gan ghep nhan hieu ba quyen vao Hoa ky b xem nh mot hanh ong chong My au tr. Ngay nay, cac hp tac vien dieu hau cua Tong thong G.W.Bush coi s mang hng dan toan cau la mot vinh d. Vu cam t quan Al- Qaida tan cong The Twin Towers va Ngu Giac ai ngay 11.9.2001 tao c hoi cho Chnh phu Bush tuyen bo tnh trang khan trng vo thi han. Khi ghep Irak, Iran va Bac Trieu tien vao Truc Toi Ac, Tong thong G.W.Bush ln tieng canh cao The gii Khong ng ve phia chung toi la chong chung toi! Hoa ky ngh a en luc cong khai oi hoi quy che cua mot e quoc Tot, Empire du Bien. Vi quy che nay, Hoa ky ong vai tro Rome cua the ky XXI, bao ve T do va Dan chu tren a cau. Hoa ky tin tng nhng gia tr toi thng cua mnh co tnh cach u viet . 1 - S KET HP TAI HOA KY XUNG QUANH NHNG GIA TR TOI THNG Ngay 11.9.01, Al-Qaida khong nhng sat hai 3000 dan vo toi ma con khi ong mot phan ng chnh tr giay chuyen kho tien oan c dien bien. oi vi a so ngi My, Ben Laden va ong ch khieu chien Hoa ky va. ong thi, tan cong nhng nguyen tac Cong ly va T do do nc v ai nay ai dien. e ung ho cuoc thanh chien chong khung bo cua Toa Bach Oc , lng vien Quoc hoi My, gom co Cong hoa va Dan chu, quen i mat nhng thap nien dai au tranh bao ve nhung quyen t do dan s va a ong thanh thong qua ao luat The USA Patriot Act cho phep G.W.Bush dung tat ca moi phng tien can thiet va thch hp chong Al-Qaida. TT Bush ap ng bang cach tuyen bo Irak, Iran va Bac Trieu Tien (khong lien he en vu 9.11) la thanh vien cua Truc Ma Quy, the Evil Axe. ong thi, Bo trng Quoc phong Donald Rumsfeld cho biet cuoc chien chong khung bo se keo dai nh Chien Tranh Lanh. S tan cong New York va Washington a ay manh khuynh hng thien hu cua xa hoi My bat au t 1978-1979. Khuynh hng nay cang thay ro khi ng c vien Al Gore t choi phe bnh ban an cua Toi Cao Phap Vien xac nhan G.W.Bush ac c Tong thong vao thang chap nam 2000. S bieu ong tnh cua ang Dan chu trong chien dch chong ke thu ben ngoai khien cho hoat ong chnh tr trong x b ong lanh cho en co lenh mi, nh  nc Anh thng noi. Mot ky nguyen hoa hp lng ang (bipartism) bat au. Bi the, Quoc hoi va gii truyen thong Hoa ky khong lam ln chuyen khi vu x can an tham nhung Enron bung no; khi Chnh phu Bush vi pham Hiep c Geneve bang cach x te tu binh Al Qaeda tai Guatanamo (Cuba) va khi Hanh phap quyet nh truy to cac nghi can trc mot Toa an Quan s ac biet va tiep tuc giam ho du Toa co tha bong. Mot hien tng ang chu y khac: Gii tr thc thien ta tai My, t bnh luan gia Paul Berman (cua tap ch dan chu-xa hoi Dissent), tac gia Todd Gitlin (nguyen chu tch cua to chc phan chien Students for a Democratic Society, thap nien 60) cho en Christopher Hitchen (bnh but cua tuan bao thien ta The Nation), Michael Walzer..vv.. cung a ra nhng lap luan mi e benh vc chnh sach cua G.W.Bush va a kch canh Hoi giao chnh thong, qua khch va phan ong. ai cng, ho cho rang Hoa ky khong the lam chuyen xau. Cac nguyen tac nen mong cua x nay, that vay, cong bang va hp ao ly. Cai toi ln cua Hoa ky, theo ho, la co mot nen van hoa nang ong, ai lng va luon luon tien hoa. Hoa ky chng minh kha nang phat trien cua cac xa hoi cap tien trong khi cac xa hoi thien can to ra bat lc Chnh nhng thanh cong dan chu cua Hoa ky lam cho cac phong trao thoai hoa tc gian phat ien. Giai phap cua van e khung bo  theo nhng thc gia neu tren - tuy thuoc kha nang thc hien nhng thay oi to ln trong nen van hoa chnh tr cua the gii A rap va Hoi giao bang moi phng cach: quan s, ap lc kinh te, ngoai giao..vv.. Trc ay, Tong thong William Clinton tng reu rao: Khong co ieu g xau tai Hoa ky ma khong tm c thuoc cha trong cai tot cua Hoa ky. Trong bai dien van tai Atlanta ngay 31 thang 12 va qua, Tong thong George W. Bush canh bao The gii: Neu cac ong khong om ap trong tan ay long nhng gia tr ma chung toi tran quy th cac ong cung nam trong danh sach cua chung toi, Si vous ne cherissez pas au plus profond de vos coeurs les valeurs qui nous sont les plus cheres, alors vous aussi vous etes sur notre liste.. Khi ang phai oi lap trong x khong con hoat ong manh th cac to chc nghien cu think tanks, cac nhom ap lc lobbies va bao gii tr thc thng ong vai tro he trong bang cach neu ra nhng bai toan chnh tr vi Quoc hoi. Bo tham mu cua TT Bush hoat ong tch cc e gii han, kiem soat va tranh ne thao luan  phong c bao lau? - nhng van e hac bua nh ban tnh that s cua khung bo, viec CIA ao tao va huan luyen Ben Laden trc ay, s Hoa ky ho tr cho cac nhom Hoi giao chnh thong tai A Phu Han, Irak, Iran, Pakistan...vv.. II  V SAO THE GII PHAN BAC HOA KY ? T ngay lap quoc en nay, tren hai the ky, Hoa ky thanh cong on nh noi bo, m rong bien thuy, a nhan loai ra khoi hai cuoc The chien va cham dt Chien tranh lanh. Hoa ky vien tr nhieu nhat cho khoi quoc gia cham tien va khong ngt e cao T do va Nhan quyen. Ban Hien phap nam 1787 c xem nh mot mau mc dan chu. Hoa ky luon luon xung phong lam canh sat vien quoc te. Ni nao toi la tat en th lien keu cu vi Hoa Thnh on. Tuy nhien, Hoa ky hien la nc b a kch manh nhat. S bat man oi vi My bat au sau Chien tranh lanh ket thuc va khong ngt tang cac thap nien gan ay. Tai My, tap ch Times, Foreign Affairs, Foreign Policy...a cong khai neu cau hoi:  Tai sao The gii thu han chung ta?  Thang 11 nam ngoai, Vien Gallup phong van 10.000 ngi Hoi giao tai nhieu x: V sao ghet Hoa ky?  Ket qua cho biet a so tra li ho khong chap nhan chnh sach an anh va ba ao cua nc nay, ch biet co Quyen li . Y kien cua dan chung  Au chau va A chau cung gan giong nh the. Nam 1993, tai Lien Hiep Quoc, lien sau khi nham chc, TT Clinton tuyen bo Hoa ky se tra ua va trng phat cac nc con o, rogue states bang hanh ong a phng, neu co the nhng n phng, neu can thiet. Ngoai trng Madeleine Albright va Bo trng Quoc phong William Cohen xac nhan them Hoa ky se can thiep quan s, khoi hoi y trc vi Hoi ong An ninh LHQ, khi nhng quyen li trong yeu cua My b e doa. Danh t vital interest c giai thch la s lui ti t do cac th trng then chot (marches-cles) va viec x dung nhng nguon nang lc (sources denergie) va tai nguyen chien lc (ressources strategiques). Mat khac, quyen li trong yeu phai do c quan tai phan Hoa ky an nh. Bnh luan gia Robert S.Livak a tom tac quan iem oc ton cua chnh quyen My bang mot cau cham biem:  Mot nc con o la mot nc c Hoa ky nh ngha nh the, Un Etat voyou est celui que les Etats-Unis definissent comme tel. My dung ly le cua ke manh. Chuyen g a xay ra ngay 11.9.2001? Lc lng tan cong Hoa ky khong phai la mot quoc gia. Khong mot nc nao co the kiem soat s e doa bang nguyen t. The gii kinh hoang v cac cam t quan khung bo khong co quoc tch ro rang, khong co chnh phu hay tong hanh dinh va thuoc nhieu he thong vi nguon tai tr doi dao t nhieu pha. Chung di chuyen nh bong ma qua cac bien gii, dung phng tien tho s e tan cong va co c tin manh liet. ay khong phai la mot cuoc chien quoc te co ien (v khong co x nao tuyen chien hay tham chien vi t cach quoc gia) hay mot cuoc noi chien (guerre civile) hay mot chien tranh dan quan (guerre de partisans), mot cuoc chien tranh cach mang hay mot cuoc chien danh oc lap (v khong chu trng giai thoat e lap mot nc mi). Mot ieu oai oam: co nhieu nhom Hoi giao tren the gii a to ngc Hoa ky mi chnh la mot rogue state. Ngay 19.6.2000, Ngoai trng Albright e ngh danh t States of concern, Quoc gia gay lo ngai, on hoa hn, e thay the. Chnh sach tan cong phong ng cua chnh quyen Bush nham ba muc tieu: Trc het, em lai mot thay oi sau rong trong chien thuat bao ve s an toan va khuech trng kha nang cua Hoa ky anh bai oi phng. u tien th hai la tao them cac d tr dau hoa  ngoai quoc v theo ban phuc trnh cua nhom National Energy Policy Development Group, nam 2020 My phai nhap cang them 60% cua san lng dau hoa tieu thu hien nay. e tranh Arabie Seoudite va khoi OPEC bat chet, My hng ve cac nc san xuat tai bien Caspienne (Azerbaidjan va Kazakhstan), sa mac Phi chau (Angola, Nigeria) va Chau My La tinh (Colombie, Mexique, Venezuela). u tien th ba  c TT Bush trnh bay ngay 20.9.2002  la tm bat va tieu diet khung bo khap moi ni bang mot chien dch keo dai, co the lan qua en Irak va Iran. M rong s ba chu cua Hoa ky tren a cau la muc tieu toi thng, Mot chien thuat nh the em lai rui ro ay manh chien cuoc, gay sa lay tai Trung ong va keo theo kinh te suy sup  My. Vien anh chien tranh gay nhieu phan ng. T Luan on en Florence cung nh tai ong A, dan chung bieu tnh ram ro. Ngay 25.12.2002, nhan dp le Giang sinh, c Giao hoang Jean Paul II keu goi van hoi hoa bnh tai Trung ong bang thng thuyet. Cac nghiep oan thuoc AFL-CIO cung vi tn o Cong giao xuong ng tai Hoa Thnh on va Los Angeles. Ngay 26.10.2002, loi 80 000 ngi chong chien tranh Irak tai San Francisco. Trong cuoc chien Viet Nam, phai i cho en 1967, tc hai nam sau khi Quan oi My tham chien, mi xay ra bieu tnh phan chien, do sinh vien trong to chc Students For a Democratic Society (SDS) phat ong, vi s ung ho cua mot thieu so dan s, loi 37% cua quan chung Hoa ky. III - GHET CHNH SACH NHNG YEU C CHE Hanh phap Hoa ky con co nhng quyet nh qua mat Lien Hiep Quoc ma Hoa ky a ho hao thiet lap sau e nh The chien: giai huy Hiep c quoc phong chong hoa tien ABM, t choi ngay 1.7. 02 tham gia Toa an Hnh s Quoc te, phu nhan toan bo cac Thoa c lien he en an ninh cua a cau va tai giam binh b ky trong thap nien 90, khong thong qua Hiep c 1995 ve viec cam th nghiem nguyen t (Comprehensive Test Ban Treaty, CTBT). Mat khac, Hoa ky chong oi Irak, Iran va Bac Trieu tien - c Hoa Thnh on menh danh mauvais proliferants tc quoc gia xau, chuyen pho bien hat nhan  nhng lai nham mat lam ng oi vi cac x than hu Pakistan, Israel va An o (c goi la bons proliferants!). Ve vo kh hoa hoc, Hoa Thnh on to cao Lybie, Iran, Bac Trieu Tien, Soudan, Irak va Cuba vi pham Hiep c Quoc te trong luc My khong t che trong lanh vc san xuat. Hoa Thnh on co vo Dan chu va keu goi Nhan quyen nhng lai ung ho nhng che o oc tai nh Pakistan va Tunisie. Tom tac, thai o phan biet van hoa Chung ta va Ho cung nh khuynh hng cua Hoa ky coi thng cong luan khong tao cam tnh trong the gii.. Cuoc khung hoang quoc te hien nay khong phai la mot cuoc khung hoang ve Gia tr (values) hay cac nen Van minh (civilizations) . ch thc, ay la mot cuoc khung hoang ve Quyen li (interests). ung vay, cac gia tr Tay phng (Western values)  neu tham lng ung mc - c pho bien rong rai (tuy khong toan cau) va c kham phuc, ngay ca trong gii Hoi giao. Van e then chot la trong cuoc khung hoang nay hai pha chong nhau khong thong hieu quyen li va chnh sach cua oi phng. V the cha tm ra loi thoat. iem khch le la hoa giai tranh chap quyen li (conflicts of interests) de hn giai quyet tranh chap ve gia tr (conflicts of values). Cho en nay, trong nhan quan cua The gii, Hoa ky la quoc gia neu gng sang trong pham vi ci m chnh tr, oc lap ve t phap, tuan hanh thu tuc phap nh, khuyen khch t doanh, tng thng s thanh at, tao c hoi kinh te va chu trng mot xa hoi di ong. Ngoai ra, he thong giao duc tai My c xem nh co nhieu u iem, trnh o ky thuat cao, khai phong, chap nhan d biet, e cao nhan pham va t do. Hoa ky at tng doi mau chong ti v the sieu cng khong phai ch v co sc manh quan s va kinh tai vo ch ma con nh co nhng c che tan tien va vng chac ve dan chu. Nen Hoa bnh Pax Americana keo dai gan mot the ky nay. B quyet e ton tai kha lau cua e quoc La ma, Ottoman va Anh nam trong s u viet c che (institutional superiority) cua nhng e che nay oi vi cac ch hau. C che u viet tao ra quyen uy tinh than va tam ly. Quyen uy nay la can ban cua s chnh thong (legitimacy) va gay tin tng (credibility) trong dan gian. ****** Ban Hien phap khong thay oi cua Hoa ky t nam 1787 co ghi ro, trong phan dan au, nhu cau the hien mot s doan ket luon luon toan hao hn, an union always more perfect. oan ket khong rieng  My quoc ma cho ca nhan loai. That tai hai neu chnh sach cua nc nay - v quyen li cap thi - tao nhng chenh lech va bat cong tren a cau, phan lai ly tng cao ep do cac ngi cha e cua Hiep Chung Quoc e xng. . The gii cua the ky 21 co ba c vong ma cung la ba muc phieu toi thng: Hoa bnh, Dan chu va T do mua ban. en nay cha co mot c vong nao c the hien toan ven va vng chac. Du la mot sieu cng co kha nang hoan tat nhieu viec, Hoa ky khong the n phng bao ve, gn gi va m rong cac muc phieu va ke tren a cau. Sc manh nao cung co gii han. Hoa ky can co ban va ong minh. Khong chap nhan quan iem nay, Hoa ky se t co lap trong mot the gii chong oi, hon loan va chia re nguy hiem. Ngay tan cua sc manh Hoa ky se bat au t o. Bnh luan gia Michael Mandelbaum nhan nh ch ly: Lanh ao the gii co ngha la hanh ong khong nh Tong t lenh ma nh ngi gac ca cua the gii LAM LE TRINH Xuan Quy Mui, Thuy Hoa Trang, TH TCH: 1.The inadequacy of American Power by Michael Mendelbaum, Foreign Affairs, Sept- Oct.2002 2. Loving and hating America by John Waterbury, Foreign Affairs, Jan-Feb.2003 3. Bush at war by Bob Woodward, Simon & Schuster, NY, 2002 4.Y a t-il des Etats voyous? La Raison du plus fort par Jacques Derrida, Le Monde Diplomatique, Janv.2003 5.  The real roots of Arab Anti-Americanism by Barry Rubin, in Foreign Affairs, Nov-Dec 2002 6. Understanding the Enemy by Michael Doran in Foreign Affairs, Jan- Feb 2002 7. Une nouvelle doctrine militaire americaine. Guerre en reseaux contre un ennemi diffus  par Francis Pisani, dans Le Monde Diplomatique, Juin 2002. oc nhng bai khac bang tieng Viet, Anh va Phap cua tac gia tren trang nha internet http:/www.centralstation.net/lamletrinh



Homepage Feedback / Commentaire / Y kien
Copyright  Lam Le Trinh - All Rights Reserved